Tuần qua, thị trường tài chính đã làm một phép tính lạnh lùng về giá trị của ngành phần mềm trong kỷ nguyên AI và cú “bốc hơi” 400 tỷ USD có thể mới chỉ là màn dạo đầu cho một sự thay đổi sâu sắc hơn, nơi AI không còn đứng sau con người, mà bắt đầu đứng vào chỗ của họ.

Đợt bán tháo mạnh nhất đã diễn ra trong lĩnh vực phần mềm – ngành vốn được xem là “xương sống” của nền kinh tế số. Theo biểu đồ của Axios: Microsoft mất 218,8 tỷ USD vốn hóa thị trường. Oracle mất 61 tỷ USD. Palantir mất 36,1 tỷ USD. AppLovin mất 22,6 tỷ USD. Các công ty khác mất từ khoảng 10 tỷ USD đến hơn 200 tỷ USD tùy từng doanh nghiệp.

Nguyên nhân trực tiếp đến từ việc Anthropic, một công ty AI hàng đầu, tung ra loạt công cụ mới cho phép AI tự viết phần mềm và làm việc như một nhân viên thực thụ. Điều này khiến nhà đầu tư buộc phải đặt lại câu hỏi: nếu AI có thể làm thay con người, thì giá trị của các công ty phần mềm sẽ còn lại bao nhiêu?

AI không còn “hỗ trợ” mà bắt đầu “thay thế”

Trong nhiều năm qua, AI thường được quảng bá như một công nghệ giúp con người làm việc nhanh hơn, hiệu quả hơn. Nhưng những sản phẩm mới nhất của Anthropic đã đẩy câu chuyện sang một hướng khác.

Một công cụ cho phép AI viết mã lập trình thay cho con người, tức là có thể tạo ra phần mềm chỉ bằng yêu cầu đơn giản. Công cụ khác giúp AI hoạt động như một đồng nghiệp toàn thời gian, có thể phối hợp công việc, xử lý nhiệm vụ và ra quyết định.

Trước thực tế này, giới đầu tư bắt đầu lo ngại rằng cả một ngành công nghiệp có thể bị thu hẹp, thậm chí biến mất nhanh hơn dự đoán. Chỉ trong một tuần, cổ phiếu ngành phần mềm đã giảm tới 25%, kéo theo làn sóng bán tháo trên diện rộng.

Cú sốc lan vào chính “ruột gan” ngành công nghệ

Không chỉ thị trường phản ứng, ngay trong nội bộ giới công nghệ cũng xuất hiện những dấu hiệu đáng lo ngại. CEO của OpenAI – công ty đứng sau ChatGPT – thừa nhận ông cảm thấy “vô dụng” và “buồn bã” khi sử dụng chính AI để viết mã thay mình.

Nhiều kỹ sư phần mềm cho biết họ ít trao đổi với nhau hơn, vì AI đã làm thay phần lớn công việc từng cần thảo luận nhóm. Một số nhà quan sát gọi đây là “sự tan rã của cộng đồng nghề nghiệp” – khi con người không còn cần nhau như trước trong quá trình làm việc.

Nhà đầu tư bắt đầu tính lại bài toán lợi nhuận

Điều khiến thị trường hoảng loạn không chỉ là nguy cơ mất việc làm, mà là câu hỏi lớn hơn: AI sẽ tác động thế nào đến lợi nhuận doanh nghiệp?

Theo một nhà quản lý quỹ lớn, AI không chỉ thay đổi lao động, mà còn ăn mòn biên lợi nhuận của các công ty. Khi phần mềm trở nên dễ tạo ra, rẻ hơn và có thể được AI “sản xuất hàng loạt”, các doanh nghiệp sẽ rất khó duy trì mức định giá cao như trước.

Một chiến lược gia ví von tình cảnh của các công ty phần mềm hiện nay giống như BlackBerry trước đây: vẫn tồn tại, nhưng mô hình kinh doanh và giá trị thị trường thì không bao giờ phục hồi sau cú sốc công nghệ.

Không phải ai cũng bi quan

Dù vậy, không phải tất cả nhà đầu tư đều quay lưng với cổ phiếu công nghệ. Một số cho rằng sau đợt bán tháo, giá cổ phiếu đã trở nên hấp dẫn hơn, mở ra cơ hội mua vào.

Những doanh nghiệp có thể trụ vững là các công ty cung cấp nền tảng, công cụ và hệ sinh thái, thay vì chỉ bán một phần mềm đơn lẻ. Ngoài ra, các công ty lâu năm sở hữu dữ liệu khách hàng và hiểu biết sâu về thị trường vẫn có lợi thế mà AI khó sao chép trong ngày một ngày hai.

Giá cổ phiếu chỉ phản ánh kỳ vọng. Thước đo thực sự sẽ là doanh thu và khả năng giữ chân khách hàng. Nếu người dùng bắt đầu rời bỏ phần mềm truyền thống để chuyển sang AI, tác động sẽ nhanh chóng lan sang nhiều ngành khác như tài chính, truyền thông, giáo dục hay tư vấn.

Theo dự báo của các chuyên gia, thị trường có thể cần thêm hơn một năm nữa để phản ánh đầy đủ tác động của AI lên việc làm và lợi nhuận trong các lĩnh vực khác.