Tại Hội thảo "Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn" do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc hệ thống dẫn vốn khi nhu cầu đầu tư trong giai đoạn tăng trưởng mới ngày càng lớn, trong khi nền kinh tế vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng.

Nhu cầu vốn lên tới 1.500 tỷ USD trong 5 năm

Theo bà Đặng Nguyệt Minh, Giám đốc Nghiên cứu Dragon Capital, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mới với nhu cầu vốn ở quy mô chưa từng có.

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045, với tỷ lệ đầu tư khoảng 40% GDP, tổng nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026-2030 được ước tính lên tới 1.500 tỷ USD, tương đương khoảng 2,5 lần GDP năm 2025 và gấp khoảng 4 lần quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán hiện nay.

Trong khi đó, theo tính toán của Dragon Capital, hệ thống ngân hàng chỉ có thể đáp ứng khoảng 25-30% nhu cầu vốn trong giai đoạn này, còn dòng vốn FDI và vốn quốc tế có thể đóng góp khoảng 15-20%. Điều này đồng nghĩa mỗi năm Việt Nam vẫn cần bổ sung khoảng 120-150 tỷ USD thông qua các kênh thị trường vốn như cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp.

Theo bà Minh, hiện khoảng 75-80% nhu cầu vốn của doanh nghiệp vẫn đến từ tín dụng ngân hàng, trong khi thị trường vốn mới chỉ đáp ứng khoảng 25-30%. Tại nhiều nền kinh tế phát triển, cơ cấu này gần như ngược lại khi ngân hàng chủ yếu cung cấp vốn ngắn hạn, còn nhu cầu đầu tư trung và dài hạn được đáp ứng thông qua thị trường cổ phiếu và trái phiếu.

"Một nền kinh tế phát triển trong 20-30 năm tới cần những nguồn vốn có thời hạn tương ứng. Không thể xây dựng một nền kinh tế 40 năm bằng nguồn vốn kỳ hạn 12 tháng", bà Minh chia sẻ.

Theo vị chuyên gia, nếu tín dụng tiếp tục tăng trưởng nhanh hơn GDP trong nhiều năm, chỉ sau khoảng 3-5 năm, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam có thể thuộc nhóm cao nhất châu Á. Cùng với lộ trình siết tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn theo chuẩn quốc tế, chi phí vốn của doanh nghiệp cũng sẽ chịu áp lực gia tăng.

Tiền trong dân rất nhiều nhưng chưa chảy vào đầu tư dài hạn

Ở góc độ khác, bà Trịnh Quỳnh Giao, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quỹ đầu tư PV (PVI AM), cho rằng thách thức hiện nay không nằm ở việc thiếu nguồn tiền mà là chưa có cơ chế hiệu quả để đưa dòng vốn nhàn rỗi vào các kênh đầu tư dài hạn.

"Chúng ta không thiếu tiền, tiền trong dân rất nhiều. Thống kê về thị trường vàng hay crypto của chúng ta đều đứng hàng đầu thế giới. Nhưng làm sao nắn dòng vốn đó vào các kênh dài hạn mới là thách thức lớn nhất", bà Giao nói.

Theo bà, thực tế cho thấy tâm lý nhà đầu tư vẫn ưu tiên tính thanh khoản hơn đầu tư dài hạn. PVI AM hiện đang làm việc với một ngân hàng lớn để thành lập quỹ dành cho khách hàng có tài sản lớn. Tuy nhiên, thay vì mô hình quỹ có thời hạn 5 năm như thông lệ, phía ngân hàng đề xuất chỉ thiết kế sản phẩm kỳ hạn 2 năm để nhà đầu tư dễ chấp nhận hơn.

Trong khi đó, đặc thù của các khoản đầu tư vào cổ phiếu hay trái phiếu doanh nghiệp thường cần tối thiểu từ 2-5 năm, thậm chí dài hơn, mới tạo được mức sinh lời đủ bù đắp rủi ro.

Theo bà Giao, việc tái cấu trúc nhà đầu tư thực chất là dịch chuyển nguồn vốn từ các nhà đầu tư cá nhân sang các định chế tài chính chuyên nghiệp như ngân hàng, quỹ đầu tư và doanh nghiệp bảo hiểm.

Trong ba trụ cột này, ngân hàng vẫn chiếm ưu thế nhờ yếu tố niềm tin. Trong khi đó, bảo hiểm và ngành quản lý quỹ vẫn còn nhiều dư địa phát triển.

Hiện tổng tài sản của ngành bảo hiểm mới tương đương khoảng 7,5% GDP, thấp hơn nhiều so với mức 30% của Trung Quốc hay 50-70% tại Singapore.

Đối với ngành quỹ, theo bà Giao, rào cản lớn nhất vẫn là niềm tin của nhà đầu tư. Vì vậy, các công ty quản lý quỹ cần chủ động hơn trong việc giáo dục tài chính, đồng thời phát triển các sản phẩm phù hợp với nhu cầu của từng nhóm khách hàng.

Ngoài ra, bà cũng kiến nghị cần có chính sách thuế phù hợp để khuyến khích các sản phẩm đầu tư dài hạn. Theo bà, PVI AM đang nghiên cứu triển khai quỹ thị trường tiền tệ nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư ngắn hạn, song nếu vẫn áp dụng mức thuế 0,1% thì gần như toàn bộ lợi nhuận sẽ bị bào mòn.

Xây dựng niềm tin để phát triển thị trường vốn

Theo các chuyên gia, sau giai đoạn khó khăn của thị trường trái phiếu doanh nghiệp từ năm 2022, nhiều chính sách mới đã góp phần củng cố kỷ luật thị trường và tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư.

Bà Trịnh Quỳnh Giao cho rằng để các tổ chức tài chính sẵn sàng đầu tư với kỳ hạn 5-10 năm, chính sách cần có tính ổn định và khả năng dự báo cao hơn. Đối với nhà đầu tư cá nhân, thanh khoản vẫn là yếu tố được quan tâm hàng đầu, do đó cần phát triển đội ngũ tạo lập thị trường với sự tham gia mạnh mẽ hơn của các công ty chứng khoán.

Trong khi đó, đại diện Dragon Capital cho rằng quá trình tái cấu trúc các kênh dẫn vốn cần tập trung vào ba nhóm giải pháp gồm phát triển thêm doanh nghiệp chất lượng cao để tăng nguồn hàng cho thị trường; thúc đẩy các nhà đầu tư tổ chức và các quỹ đầu tư dài hạn như quỹ mở, quỹ hưu trí; đồng thời tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và thể chế của thị trường vốn.

Theo bà Đặng Nguyệt Minh, Việt Nam đã có nhiều nền tảng thuận lợi như tăng trưởng kinh tế cao, triển vọng nâng hạng thị trường chứng khoán và sự cam kết mạnh mẽ của Chính phủ. Tuy nhiên, để đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ trong những năm tới, thị trường vốn cần từng bước đảm nhận vai trò cung cấp vốn trung và dài hạn, thay vì tiếp tục đặt gánh nặng chủ yếu lên hệ thống ngân hàng.