Giữa làn sóng tăng giá nhiên liệu toàn cầu do xung đột Iran, Trung Quốc nổi lên như một trong số ít nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt trước cú sốc năng lượng. Không chỉ giảm thiểu tác động trong nước, Bắc Kinh còn có cơ hội gia tăng ảnh hưởng kinh tế và thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi năng lượng.

Tuần qua, tại Bắc Kinh, hình ảnh hàng dài ô tô xếp hàng chờ đổ xăng trước khi giá tăng đã phản ánh rõ áp lực từ thị trường năng lượng. Giá xăng tăng lên khoảng 4,9 USD/gallon, khiến người dân lo ngại chi phí sinh hoạt leo thang. Tuy nhiên, phía sau những căng thẳng ngắn hạn, Trung Quốc lại sở hữu những “lá chắn” chiến lược giúp nền kinh tế tránh được cú sốc lớn.

Một trong những lợi thế lớn nhất của Trung Quốc là kho dự trữ dầu mỏ khổng lồ, ước tính khoảng 1,3 tỷ thùng vào đầu năm 2026. Lượng dự trữ này được tích lũy trong nhiều năm, trong đó có việc nhập khẩu dầu giá rẻ từ các quốc gia bị trừng phạt như Nga, Venezuela và Iran thông qua các kênh trung gian.

Theo các chuyên gia, ngay cả trong kịch bản xấu như eo biển Hormuz bị phong tỏa và nguồn cung bị gián đoạn, lượng dầu dự trữ hiện tại vẫn có thể đáp ứng nhu cầu của Trung Quốc trong khoảng hai năm. Đây là yếu tố then chốt giúp Bắc Kinh giữ ổn định thị trường nội địa và hạn chế tác động dây chuyền đến nền kinh tế.

Chính phủ Trung Quốc cũng đã nhanh chóng can thiệp để kiểm soát giá nhiên liệu. Lần đầu tiên kể từ năm 2013, cơ quan quản lý áp dụng biện pháp kiểm soát giá xăng dầu bán lẻ nhằm ngăn chặn tình trạng mua tích trữ và giảm bớt tâm lý hoảng loạn. Bắc Kinh cho biết sẽ xử lý nghiêm các hành vi vi phạm giá và tiếp tục điều chỉnh theo chu kỳ 10 ngày.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Trung Quốc đang đối mặt với áp lực giảm phát kéo dài, việc giá năng lượng tăng nhẹ thậm chí có thể mang lại tác động tích cực nhất định, trái ngược với tình trạng lạm phát cao tại Mỹ và nhiều nền kinh tế khác.

Không chỉ dựa vào dầu mỏ, Trung Quốc còn sở hữu hệ thống năng lượng đa dạng và năng lực lọc hóa dầu lớn, giúp nước này linh hoạt hơn so với nhiều quốc gia châu Á vốn phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu từ Trung Đông. Điều này cũng đang tạo ra lợi thế địa chính trị mới.

Một ví dụ điển hình là việc Philippines – quốc gia phụ thuộc hơn 90% vào dầu nhập khẩu – đã nối lại đàm phán với Trung Quốc về khả năng hợp tác khai thác dầu khí ở Biển Đông, bất chấp các tranh chấp chủ quyền. Trong khi đó, việc Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu nhiên liệu máy bay cũng đã khiến một số quốc gia như Australia đối mặt nguy cơ thiếu hụt.

Ở góc độ dài hạn, cuộc khủng hoảng năng lượng hiện tại có thể trở thành cú hích cho chiến lược chuyển đổi xanh của Trung Quốc. Quốc gia này hiện dẫn đầu thế giới về năng lượng gió, đồng thời thống trị các lĩnh vực then chốt như pin, xe điện và tấm pin mặt trời.

Các chuyên gia nhận định rằng xung đột Iran sẽ thúc đẩy mạnh hơn xu hướng chuyển sang năng lượng tái tạo trên toàn cầu – một hướng đi mà Trung Quốc đã theo đuổi từ nhiều năm qua. Điều này không chỉ củng cố vị thế trong nước mà còn mở rộng cơ hội xuất khẩu công nghệ và sản phẩm năng lượng sạch, đặc biệt sang các nước đang phát triển.

Dù vậy, rủi ro vẫn tồn tại. Nếu chiến tranh kéo dài và kéo theo suy thoái kinh tế toàn cầu, tăng trưởng của Trung Quốc – vốn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu – sẽ chịu tác động đáng kể. Tuy nhiên, trong kịch bản hiện tại, Bắc Kinh dường như đang tận dụng tốt lợi thế để vừa giảm thiểu thiệt hại, vừa gia tăng sức mạnh kinh tế trên bàn cờ toàn cầu.

Khủng hoảng, vì thế, không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để Trung Quốc củng cố vị thế trong kỷ nguyên năng lượng mới.