Mỗi gói chỉ một nhà thầu

Theo ghi nhận trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, hàng loạt gói thầu xây lắp được phê duyệt trong thời gian gần đây rơi vào tình trạng chỉ có một nhà thầu hoặc một liên danh nhà thầu tham dự.

Danh sách thống kê cho thấy, nhiều chủ đầu tư cũng ghi nhận tỷ lệ 100% các gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự.

Có thể kể đến như Ban Quản lý dự án xã Lạc Lương, Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh Thái Nguyên, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng - hạ tầng phường Khương Đình, Ban Quản lý dự án đầu tư - hạ tầng xã Ứng Thiên, Trung tâm Cung ứng dịch vụ phường Bãi Cháy, UBND xã Dân Hòa, UBND xã Phú Xuyên...

Trong nhóm này, Ban Quản lý Dự án đầu tư - hạ tầng xã Liên Minh (Thành phố Hà Nội) là chủ đầu tư có 19/19 gói thầu chỉ một nhà thầu tham dự.

Tính kém cạnh tranh dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm sau đấu thầu thấp, chỉ dao động từ 0,3% đến 0,6%, kém xa so với kỳ vọng về việc tạo lập môi trường cạnh tranh nhằm tối ưu hóa chi tiêu công.

Đơn cử, Gói thầu số 3 - Toàn bộ chi phí xây dựng thuộc dự án cải tạo ao môi trường Cụm 1, xã Thọ An, được phê duyệt tháng 4/2026, có giá trị hơn 6,6 tỷ đồng.

Nhà thầu được lựa chọn là Công ty TNHH Đầu tư xây dựng và Thương mại Hải Hưng với tỷ lệ tiết kiệm chỉ khoảng 0,3%.

Tương tự, gói tu bổ, tôn tạo di tích chùa Nại Sa tại xã Trung Châu có giá trị 8,4 tỷ đồng cũng chỉ ghi nhận một liên danh tham dự là Công ty TNHH Thương mại và Xây dựng Đức Khang - Công ty CP Đầu tư xây dựng Quỳnh Sơn. Tỷ lệ tiết kiệm đạt 0,6%.

Ở lĩnh vực bảo tồn di tích, Gói thầu số 06 thuộc dự án tu bổ, tôn tạo chùa Bảo Lâm, xã Thọ Xuân cũng chỉ có một liên danh nhà thầu tham gia và trúng thầu với mức giảm giá tương ứng tỷ lệ tiết kiệm 0,4%.

Không chỉ các dự án văn hóa, nhiều công trình giao thông nông thôn cũng trong tình trạng tương tự.

Gói thầu số 03 thuộc dự án cải tạo, nâng cấp các tuyến trục ngang đường An Thịnh, Cụm 10 (Thọ An), xã Liên Minh có giá gói thầu 7,7 tỷ đồng. Liên danh Công ty CP Tư vấn xây dựng và Thương mại Hồng Hà - Công ty CP Đầu tư xây dựng thương mại HDH là đơn vị duy nhất tham gia và trúng thầu với tỷ lệ tiết kiệm 0,3%.

Một gói thầu khác tại Cụm 11 cùng tuyến đường An Thịnh có giá trị 6,5 tỷ đồng cũng chỉ ghi nhận một nhà thầu tham dự là Công ty CP Đầu tư xây dựng thương mại HDH. Tỷ lệ tiết kiệm đạt 0,6%.

Đáng chú ý, dự án cải tạo, nâng cấp đường Tam Đạc 1 và ngõ 5 đường Tam Đạc 2 có giá dự toán lên tới 10,1 tỷ đồng nhưng chỉ có Công ty TNHH Xây dựng Quang Cường tham gia dự thầu. Giá trúng thầu thấp hơn giá gói thầu khoảng 30 triệu đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm chỉ 0,3%.

Các gói thầu đang xét cũng không khá hơn

Tình trạng ít nhà thầu tham dự không chỉ xuất hiện ở các gói đã công bố kết quả mà còn tiếp diễn tại nhiều gói thầu đang trong quá trình Ban Quản lý dự án đầu tư hạ tầng xã Liên Minh đánh giá hồ sơ.

Tại dự án nâng cấp, cải tạo các tuyến đường ngõ xóm trục đường Nguyễn Đăng Phi, đường Quán La, thôn La Thạch (Phương Đình), xã Liên Minh, chỉ duy nhất Công ty TNHH Xây dựng và Công nghệ Tín Phát nộp hồ sơ dự thầu. Giá dự thầu thấp hơn giá mời khoảng 52 triệu đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm 0,4%.

Trong khi đó, dự án cải tạo các tuyến đường trục Thống Nhất, Cổng Đồn, Thắng Lợi tại cùng địa bàn cũng chỉ có một liên danh nhà thầu tham gia. Mức giảm giá chỉ khoảng 19 triệu đồng, gần như không tạo ra chênh lệch đáng kể so với giá gói thầu.

Hay như gói cải tạo, nâng cấp đường Bách Lộc (Thọ An), xã Liên Minh có giá mời thầu 10,4 tỷ đồng. Nhà thầu duy nhất tham dự là Công ty CP Tư vấn thiết kế xây dựng và thương mại Hồng Quang, giảm giá khoảng 52 triệu đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm 0,5%.

Trao đổi với phóng viên, một chuyên gia về đấu thầu công tại Hà Nội nhận định rằng, tỷ lệ tiết kiệm chỉ vài phần nghìn ở hàng loạt gói thầu là dấu hiệu cho thấy mức độ cạnh tranh rất hạn chế.

“Khi một gói thầu chỉ có duy nhất một nhà thầu tham dự, yếu tố cạnh tranh về giá gần như không còn. Việc giá trúng thầu chỉ thấp hơn giá gói thầu vài chục triệu đồng là điều dễ hiểu”, vị chuyên gia phân tích.

Theo chuyên gia này, việc một nhà thầu tham dự không đồng nghĩa với vi phạm quy định pháp luật. Tuy nhiên, nếu tình trạng đó diễn ra liên tục trong thời gian dài và trên diện rộng thì cơ quan quản lý cần đánh giá lại mức độ hấp dẫn của hồ sơ mời thầu, điều kiện tham dự cũng như công tác công khai thông tin.

Ngoài ra, nếu tình trạng này xuất hiện với tần suất lớn ở nhiều chủ đầu tư và tỷ lệ tiết kiệm chỉ dao động từ 0,3 - 0,6% thì cần được cơ quan quản lý quan tâm đánh giá.

Một cán bộ từng tham gia công tác quản lý đầu tư xây dựng cho rằng, đấu thầu qua mạng được triển khai với mục tiêu mở rộng cơ hội tiếp cận cho doanh nghiệp trên phạm vi cả nước, qua đó tăng tính cạnh tranh và minh bạch.

“Nếu nhiều gói thầu liên tiếp chỉ có một nhà thầu tham gia thì cần phân tích nguyên nhân. Có thể xuất phát từ quy mô gói thầu, điều kiện kỹ thuật đặc thù, thời gian phát hành hồ sơ hoặc mức độ hấp dẫn của dự án. Tuy nhiên, về nguyên tắc, càng nhiều nhà thầu tham gia thì khả năng tiết kiệm ngân sách càng cao”, vị này nói.

Những gói thầu tiền tỷ với tỷ lệ tiết kiệm chỉ vài phần nghìn không chỉ phản ánh mức độ cạnh tranh hạn chế mà còn đặt ra yêu cầu phải thực hiện nghiêm tinh thần Chỉ thị 12/CT-TTg về tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu của Thủ tướng Chính phủ.

Trong bối cảnh đầu tư công đang được xác định là động lực tăng trưởng quan trọng, việc bảo đảm cạnh tranh thực chất có tác dụng lớn nhằm nâng cao hiệu quả từng đồng vốn ngân sách là yêu cầu cấp thiết đối với các chủ đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước.