Quốc gia "tỷ dân" trở thành điểm tựa tăng trưởng của ngành tôm Việt

Theo số liệu của Hải quan Việt Nam, tính đến 15/10/2025, xuất khẩu (XK) tôm Việt Nam sang Trung Quốc và Hồng Kông đạt hơn 1 tỷ USD, tăng 66% so với cùng kỳ năm ngoái.

Xuất khẩu tôm sang thị trường này ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh nhất trong tất cả các thị trường. Và Trung Quốc vẫn duy trì vị trí số 1 về nhập khẩu tôm của Việt Nam, chiếm 28,2% tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam đi các thị trường.

Cấu trúc mặt hàng xuất khẩu sang Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm nay có sự khác biệt rõ rệt so với các thị trường khác, trong đó tôm loại khác (trừ tôm chân trắng và tôm sú) chiếm ưu thế tuyệt đối với 633 triệu USD, tăng 139% và chiếm 65,6% tổng kim ngạch.

Đáng chú ý, nhóm tôm sống, tươi, đông lạnh đạt tới 614 triệu USD, tăng 145%, phản ánh nhu cầu tiêu thụ mạnh mẽ của người tiêu dùng Trung Quốc đối với các sản phẩm cao cấp, đặc biệt là tôm hùm sống Việt Nam.

Tôm chân trắng đạt 247 triệu USD, tăng 3%, trong đó nhóm sản phẩm chế biến tăng vọt hơn 114%, cho thấy xu hướng tiêu dùng đa dạng và sự chuyển dịch sang các sản phẩm tiện lợi ở các đô thị lớn. Tôm sú đạt 86 triệu USD, tăng 7,7%, vẫn duy trì chỗ đứng ổn định tại các thành phố ven biển như Quảng Châu, Thượng Hải, nơi người tiêu dùng đánh giá cao chất lượng thịt và màu sắc đẹp. Với cơ cấu sản phẩm đặc thù và tốc độ tăng trưởng mạnh, Trung Quốc đang trở thành điểm tựa tăng trưởng chính của ngành tôm Việt Nam năm nay, không chỉ nhờ lượng nhập khẩu lớn mà còn vì thị trường này đang mở rộng theo cả chiều lượng và chiều chất.

Tham vọng lớn của "vua tôm" Minh Phú

Dữ liệu cho thấy, trong số các doanh nghiệp, Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ - Sản xuất Phát Lợi tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu xuất khẩu tôm sang Trung Quốc, chiếm 19% tổng kim ngạch, duy trì vai trò dẫn dắt từ năm 2024 đến nay.

Trong khi đó, một số doanh nghiệp niêm yết như Tập đoàn Minh Phú (UPCoM: MPC) ghi nhận sản lượng xuất khẩu sang Trung Quốc còn khiêm tốn so trong cơ cấu doanh thu. Ghi nhận trong năm 2024, Minh Phú xuất khẩu sang Trung Quốc 3,1 tỷ USD, tương ứng 0,55% cơ cấu doanh thu của doanh nghiệp.

Tại ĐHĐCĐ hồi tháng 6, ông Nguyễn Quang, Tổng giám đốc Minh Phú cho biết, công ty chủ trương sẽ bán vào thị trường Mỹ với 20% sản lượng. Đồng thời, chuyển hướng sang Trung Quốc, là đất nước có hơn 1 tỷ dân, sức tiêu thụ rất lớn, lại có biên giới với Việt Nam giúp tránh những rủi ro về vận chuyển đường dài trên biển.

Minh Phú định hướng để tăng bán hàng vào thị trường tiềm năng Trung Quốc lên 10%, sau đó là 20% và cao hơn trong tương lai.

Mặt khác, tôm Việt Nam đang cho thấy sự thất thế với tôm Ấn Độ và Ecuador, lãnh đạo Minh Phú cho biết, ngành tôm việt Nam hiện khó cạnh tranh do tỷ lệ nuôi tôm thành công thấp, chỉ 40%; trong khi Ấn Độ là 70%, còn Ecuador lên đến trên 90%. Điều này làm giá thành của Việt Nam cao hơn Ấn Độ 30% và gấp đôi Ecuador.

Về tình hình kinh doanh nửa đầu năm nay, ông Quang chia sẻ chưa ghi nhận khả quan, thực hiện còn cách xa kế hoạch. Tuy sản xuất tăng nhưng xuất khẩu đang kém, ảnh hưởng từ việc Mỹ áp thuế cao với Trung Quốc, khiến Trung Quốc “lấy” hết tàu, container về nước. Điều này được kỳ vọng sẽ hạ nhiệt qua tháng 7, từ đó giúp cải thiện tình hình xuất khẩu của Công ty.

Một điểm nữa làm kết quả kinh doanh chưa đạt như kỳ vọng là việc tuyển công nhân cho nhà máy gặp khó. Từ đầu tháng 3, ông Quang yêu cầu mỗi nhà máy đến tháng 7 phải tuyển dụng đủ 7.000 công nhân trở lên, nhưng hiện vẫn chưa đạt. Dù vậy, năng suất tính trên mỗi công nhân vẫn tăng nếu so với số người hiện tại.

Dù vậy, lũy kế 9 tháng 2025, doanh thu thuần của MPC đạt 10.250,6 tỷ đồng, giảm nhẹ 5,4% so với cùng kỳ. Trong khi đó, giá vốn giảm mạnh hơn ở mức 8,6%, giúp lợi nhuận gộp tăng 25,5%, từ 1.023,8 lên 1.284,7 tỷ đồng. Biên lãi gộp lũy kế tăng từ 9,45% lên 12,53%, tương ứng cải thiện 3,08 điểm %.

Chốt 9 tháng, Minh Phú ghi nhận lợi nhuận sau thuế đạt 410,7 tỷ đồng, tích cực hơn so với số lỗ 44,1 tỷ đồng cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế thuộc cổ đông công ty mẹ đạt 401,7 tỷ đồng, đảo chiều mạnh so với mức lỗ 53,6 tỷ đồng.

Còn tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2025, Thực phẩm Sao Ta (HoSE: FMC) cho biết, doanh nghiệp này đang tập trung chế biến giao hàng cho các hợp đồng đã ký tranh thủ đợt hoãn áp thuế 90 ngày. Đồng thời, công ty đang mở rộng thị trường Canada, Úc. Đối với thị trường Trung Quốc, Sao Ta đang chờ điều kiện "chín muồi" để thâm nhập thị trường.

Thị trường tôm Trung Quốc cạnh tranh gay gắt

Dẫn thông tin từ Vasep, các chuyên gia dự báo nhập khẩu tôm của Trung Quốc có thể tăng nhẹ trong quý IV, nhờ nhu cầu phục vụ mùa lễ hội và Tết Nguyên đán 2026. Xu hướng tiêu thụ sản phẩm cao cấp như tôm sống, tôm hùm và tôm sú cỡ lớn sẽ tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng.

Tuy nhiên, rủi ro từ chính sách kiểm soát biên mậu và thay đổi quy định hải quan vẫn là yếu tố cần lưu ý, bởi chỉ một thay đổi nhỏ về truy xuất nguồn gốc hoặc an toàn thực phẩm cũng có thể khiến dòng hàng bị gián đoạn.

Thị trường Trung Quốc rộng mở nhưng cũng khó đoán, đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu phải chuyên nghiệp, chuẩn hóa quy trình và theo sát các quy định mới để tận dụng tốt cơ hội.

Cạnh tranh tại thị trường này đang trở nên gay gắt hơn bao giờ hết. Ecuador và Ấn Độ đang bán mạnh tôm đông lạnh giá thấp cho các kênh nhà hàng bình dân, trong khi Thái Lan và Việt Nam tập trung vào phân khúc cao cấp, chế biến và tươi sống. Tôm Việt có lợi thế địa lý gần gũi, giúp giao thương linh hoạt và phản ứng nhanh với nhu cầu ngắn hạn, đồng thời nổi bật về chất lượng, sự đa dạng và giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, mức tăng trưởng khiêm tốn 3% của nhóm tôm chân trắng cho thấy Việt Nam vẫn chịu sức ép lớn ở phân khúc giá rẻ. Để mở rộng thị phần, doanh nghiệp Việt cần chú trọng hơn vào xây dựng thương hiệu, cải thiện bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật cao của thị trường Trung Quốc.

Trung Quốc được coi là động lực tăng trưởng quan trọng của tôm Việt Nam năm 2025. Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi kèm thách thức. Thị trường Trung Quốc thay đổi nhanh, chính sách nhập khẩu thường xuyên điều chỉnh và cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Để giữ vững đà tăng và phát triển bền vững, chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp tôm Việt cần tái định vị chiến lược theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và giá trị gia tăng cao hơn, từ đó khẳng định vị thế của tôm Việt trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Theo Vasep, tại thị trường Trung Quốc, Ecuador hiện nắm giữ ưu thế vượt trội nhờ nguồn cung dồi dào, giá thành cạnh tranh và sản phẩm phù hợp thị hiếu, đặc biệt ở dòng tôm nguyên đầu đông lạnh. Ấn Độ là nhà cung cấp lớn thứ hai nhưng đang mất dần thị phần, do gặp khó về kiểm soát chất lượng và chi phí, đồng thời bị phân tán nguồn cung khi phải đáp ứng nhiều thị trường cùng lúc.

Trong bối cảnh đó, tôm Việt Nam nổi lên như một lựa chọn bổ sung ở phân khúc cao cấp. Nếu như Ecuador và Ấn Độ chiếm ưu thế về giá và sản lượng, thì Việt Nam lại được ưa chuộng ở các sản phẩm chất lượng cao, tôm sú size lớn, tôm hùm sống và các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng. Lợi thế này giúp tôm Việt Nam tránh được cạnh tranh trực diện với Ecuador ở phân khúc phổ thông và mở ra cơ hội khai thác thị trường ngách nhiều tiềm năng tại Trung Quốc, nơi nhu cầu cao cấp hóa đang ngày càng rõ rệt.

Việt Nam là quốc gia được đánh giá có công nghệ chế biến tôm hiện đại nhất và có thế mạnh về sản xuất hàng GTGT. Cụ thể, theo đánh giá từ Cục Thủy sản, trình độ chế biến chung của các doanh nghiệp tôm Việt thuộc cấp độ cao nhất trên thế giới và đây là một lợi thế cạnh tranh lớn.