Giữa mùa triển lãm đá quý tại Tucson (Mỹ) hồi đầu tháng 2, các nhà buôn đồng hồ vintage chứng kiến một thực tế đáng lo ngại: khi giá vàng leo thang mạnh, nhiều mẫu đồng hồ cổ bằng vàng không còn được nhìn nhận như tác phẩm chế tác cơ khí tinh xảo, mà bị coi như “vàng phế liệu”.

Giá vàng từng chạm đỉnh hơn 5.500 USD/ounce cuối tháng 1, gần gấp đôi so với một năm trước. Trong bối cảnh đó, giá trị nấu chảy (melt value) của không ít mẫu đồng hồ vàng khối đã vượt qua giá giao dịch trên thị trường thứ cấp. Điều này khiến một số nhà buôn cần tiền mặt nhanh chóng chọn cách bán cho các lò tinh luyện, thay vì chờ người sưu tầm.

Theo các chuyên gia trong ngành, xu hướng này xuất hiện rõ rệt trong hai đến ba tháng gần đây. Những mẫu vàng đặc, đặc biệt là các thiết kế thập niên 1960–1970, trở thành “ứng viên” dễ bị nấu chảy nhất. Thậm chí, có trường hợp người mua công khai thừa nhận họ chỉ mua đồng hồ để tháo bộ máy rồi đem phần vỏ và dây đi luyện vàng.

Hiện tượng không chỉ diễn ra ở giới buôn chuyên nghiệp. Nhiều cá nhân khi “tái phát hiện” tài sản thừa kế – bao gồm đồng hồ vàng cổ – cũng quyết định bán ngay để chốt lời theo giá kim loại. Trong mắt họ, giá trị nội tại của vàng trở nên hấp dẫn hơn yếu tố lịch sử hay nghệ thuật chế tác.

Tuy nhiên, không phải mọi mẫu đồng hồ đều chịu chung số phận. Những thiết kế mang tính biểu tượng, có giá trị sưu tầm cao hoặc thuộc dòng được săn đón vẫn giữ giá vượt xa hàm lượng vàng bên trong. Với các mẫu này, giá trị thương hiệu, độ hiếm và tình trạng bảo quản tiếp tục đóng vai trò quyết định.

Một hệ quả đáng chú ý là nguồn cung đồng hồ vàng vintage chất lượng tốt đang âm thầm thu hẹp. Khi một chiếc bị nấu chảy, nó biến mất vĩnh viễn khỏi thị trường sưu tầm. Về dài hạn, sự khan hiếm này có thể khiến giá các mẫu còn tồn tại tăng cao hơn nữa.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu mua đồng hồ vàng vẫn ổn định, thậm chí gia tăng. Giá vàng cao tạo ra hiệu ứng tâm lý mạnh: người mua cảm thấy họ đang sở hữu một tài sản hữu hình có giá trị thực, không chỉ là phụ kiện thời trang. Một số nhà đầu tư coi đây như cách “đeo vàng trên cổ tay” thay vì cất giữ dưới dạng thỏi.

Dù vậy, tình trạng giá vàng biến động mạnh cũng gây áp lực lên chuỗi tinh luyện. Tại Mỹ, một số nhà tinh luyện từng quá tải, tạm dừng nhận vàng do khối lượng giao dịch tăng đột biến. Điều này cho thấy quy mô của làn sóng bán và nấu chảy không hề nhỏ.

Kết luận, giá vàng tăng cao đang tạo ra nghịch lý: trong khi kim loại quý trở nên đắt giá hơn bao giờ hết, nhiều tác phẩm đồng hồ cơ khí tinh xảo lại đứng trước nguy cơ biến mất. Với người mua mới, chi phí sở hữu đồng hồ vàng chắc chắn cao hơn. Nhưng với giới sưu tầm lâu năm, mỗi chiếc còn tồn tại có thể sẽ ngày càng quý hiếm – và đáng giá hơn theo thời gian.