Giá vàng đã có một giai đoạn tăng nóng, tăng 65,2% trong năm ngoái và 168,2% trong ba năm qua. Đáng ngạc nhiên hơn, vàng đã vượt trội so với cổ phiếu Mỹ kể từ đầu năm 2000. Trong 26 năm kết thúc vào ngày 31/12/2025, vàng đạt mức lợi suất trung bình 11,0% mỗi năm, trong khi Quỹ Chỉ số Thị trường Chứng khoán Tổng hợp Vanguard (VTSMX) chỉ đạt 8,1% mỗi năm, bao gồm cả cổ tức.

Các mốc thời gian này bắt đầu gần đỉnh bong bóng công nghệ. Tuy nhiên, nếu so sánh quỹ ETF SPDR Gold Shares (GLD), quỹ theo sát giá vàng kể từ khi ra đời ngày 18/11/2004, với chỉ số Vanguard Total Stock Market đến cuối năm 2025, thì với đợt tăng gần đây, GLD đạt lợi suất trung bình 10,92% mỗi năm, nhỉnh hơn một chút so với mức 10,58% của chỉ số thị trường chứng khoán Mỹ.

Mua vàng hay không nên mua?

Những người ủng hộ vàng thường đưa ra các lập luận sau: lạm phát cao, thậm chí siêu lạm phát, là điều không thể tránh khỏi; chính phủ Mỹ đang gánh mức nợ chưa từng có và tiếp tục gia tăng do thâm hụt ngân sách; về mặt kinh tế học, nhiều tiền hơn đuổi theo cùng một lượng hàng hóa sẽ gây ra lạm phát; thậm chí còn có nguy cơ sụp đổ hoàn toàn của đồng USD và hệ thống ngân hàng.

Dù nghe có vẻ thuyết phục, những lập luận này không nhất thiết đúng. Nhật Bản, chẳng hạn, đã duy trì thâm hụt lớn trong nhiều năm nhưng lại phải đối mặt với giảm phát. Ngay cả khi các kịch bản tồi tệ không xảy ra, vàng trong lịch sử chủ yếu chỉ là công cụ phòng hộ lạm phát với mức lợi suất thực rất thấp. Dù không có rủi ro vỡ nợ và mang lại một mức đa dạng hóa nhất định so với cổ phiếu, mối tương quan này chỉ thấp chứ không âm.

Vậy với tất cả những lý do trên, cùng việc giá vàng giảm kể từ ngày 29/1, liệu nhà đầu tư có nên mua vàng không?

Câu trả lời là không - theo Allan Roth, người sáng lập Wealth Logic, LLC, cộng tác với Morningstar. Ông Roth cũng chia sẻ trải nghiệm cá nhân của ông trong việc đầu tư vàng.

Sai lầm “triệu đô”

Roth mua vàng vào giữa năm 1980, sau khi giá giảm 27% trong vài tháng, từ 850 USD xuống còn 664 USD/ounce. Ông mua vì tất cả những lý do đã nêu, tin rằng mình đang mua “giá hời” vì so sánh với vài tháng trước, thay vì cả thập kỷ trước đó - sau khi giá vàng đã tăng khoảng 1.700%.

Khoản đầu tư này mang lại lợi suất danh nghĩa khoảng 4,2% mỗi năm, hay chỉ 1,3% sau khi điều chỉnh lạm phát. Roth từng ước tính rằng nếu khi đó đầu tư vào quỹ chỉ số S&P 500, Roth đã có thêm khoảng 1 triệu USD trước thuế. Bài học rút ra là: đầu tư vào cổ phiếu hiệu quả hơn đầu cơ vàng.

Đợt tăng gần đây của vàng có giúp tôi “lỗ ít hơn” không? Có và không. Dù vàng tăng 65,2% trong năm 2025, vượt xa mức 17,8% của quỹ S&P 500, nhưng “sai lầm triệu đô” của tôi vẫn tăng thêm 166.000 USD và hiện gần chạm mốc 1,2 triệu USD.

Lịch sử có lặp lại không?

Lịch sử không lặp lại trong ngắn hạn, nhưng nhiều nhà đầu tư lại hành xử như thể nó có. Việc chạy theo thành tích ngắn hạn thường dẫn đến lợi suất thấp hơn. Trong suốt 46 năm nắm giữ vàng, dữ liệu cho thấy vàng trong 3.000 năm qua hầu như chỉ theo kịp lạm phát. Với đợt tăng gần đây, sức mua của vàng có thể nhỉnh hơn một chút so với hàng thiên niên kỷ trước, theo ông Roth.

Ngày nay, vàng còn phải cạnh tranh với các “phiên bản số” như tiền điện tử, đặc biệt là bitcoin. Các lý do mua bitcoin gần như giống hệt vàng. Bitcoin có nguồn cung cố định 21 triệu đồng, dễ vận chuyển, dễ chia nhỏ. Roth không khuyến nghị tiền điện tử, nhưng theo ông rõ ràng vàng không còn độc tôn như trước.

Nếu buộc phải mua vàng, hãy mua chừng mực

Roth không khuyến nghị đầu tư vàng lúc này, nhưng nếu mua, ông cho rằng, nhà đầu tư hãy giới hạn ở mức 2–3% danh mục.

"Hãy hiểu rằng bạn vẫn đang mua gần đỉnh giá thực đã điều chỉnh theo lạm phát. Về dài hạn, tôi tin rằng các quỹ chỉ số chi phí thấp, đa dạng rộng, có xác suất cao vượt trội so với việc đầu cơ vào vàng hay kim loại quý", ông nhấn mạnh.