Giá nhiên liệu trên thế giới tăng mạnh trong năm 2026 sau khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nghiêm trọng dòng dầu qua eo biển Hormuz. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu thường đi qua tuyến hàng hải này, nhưng dòng chảy đã giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá dầu thô vượt 100 USD/thùng và khiến giá diesel, nhiên liệu máy bay và LPG tăng mạnh hơn nữa.

Mỹ: Cân nhắc hạn chế xuất khẩu, giảm gánh thuế nhiên liệu

Theo Reuters, tại Mỹ, giá diesel đã trở thành một vấn đề kinh tế đáng chú ý. Giá bán lẻ diesel bình quân đã vượt 6 USD/gallon, trong khi tồn kho diesel của Mỹ xuống mức thấp nhất theo mùa trong hơn 4 thập niên. Nghịch lý là Mỹ đã tăng mạnh xuất khẩu diesel để bù đắp nguồn cung thiếu hụt từ Nga và Trung Đông; xuất khẩu diesel tăng hơn 20% so với năm 2025, lên khoảng 1,3 triệu thùng/ngày.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang cân nhắc nhiều phương án. Nhà Trắng xem xét mở rộng diện sử dụng diesel nhuộm đỏ, vốn chủ yếu dành cho nông nghiệp và phương tiện ngoài đường bộ và được miễn phần lớn thuế nhiên liệu liên bang. Chính quyền cũng thăm dò khả năng các nhà máy lọc dầu tự nguyện hạn chế xuất khẩu diesel, trong khi phương án cấm xuất khẩu hoàn toàn vẫn được xem xét.

Tuy nhiên, Reuters lưu ý việc cấm xuất khẩu có thể gây tác dụng ngược: nguồn diesel trong nước có thể tăng nhưng các thị trường nhập khẩu lớn như Mexico, Brazil, Chile và châu Âu sẽ thiếu nguồn cung, trong khi các nhà máy lọc dầu Mỹ có thể phải giảm công suất nếu không tìm được đầu ra cho sản phẩm.

Châu Âu: Tìm nguồn cung thay thế và hỗ trợ người tiêu dùng

Theo Investing, châu Âu đang chịu sức ép đặc biệt lớn vì phụ thuộc đáng kể vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu. IEA cho biết nguồn cung diesel và nhiên liệu máy bay tại khu vực bị ảnh hưởng mạnh bởi sự gián đoạn từ Trung Đông và Nga. Riêng thị trường nhiên liệu máy bay châu Âu được dự báo thiếu khoảng 510.000 thùng/ngày trong quý IV/2026. Để bù đắp, châu Âu đang tìm đến các nhà cung cấp ở xa hơn, trong đó có Mỹ, Canada, Nigeria và đặc biệt là Hàn Quốc.

EU hiện chưa ghi nhận thiếu hụt nguồn cung trên diện rộng. Ngày 29/9, Ủy ban châu Âu cho biết các nhà máy lọc dầu châu Âu đang vận hành gần công suất tối đa, đồng thời nguồn cung bổ sung từ thị trường quốc tế vẫn đáp ứng được nhu cầu. Tuy nhiên, giá diesel và nhiên liệu máy bay đang ở mức cao, còn tồn kho thương mại tại trung tâm Amsterdam–Rotterdam–Antwerp thấp hơn mức trung bình 5 năm, theo EEnergy.

Các nước thành viên EU cũng triển khai những biện pháp khác nhau để giảm sức ép lên người tiêu dùng. Theo IEA, Đức, Italy và Tây Ban Nha đã giảm một số loại thuế nhiên liệu, trong khi Pháp và Anh giữ nguyên thuế nhiên liệu. Ireland, chẳng hạn, giảm thuế tiêu thụ đặc biệt 0,15 euro/lít đối với xăng và 0,20 euro/lít đối với diesel, đồng thời tăng mức hoàn thuế diesel cho doanh nghiệp vận tải.

Ngày 29/9, Ủy ban châu Âu cho biết một số quốc gia thành viên đang triển khai thêm các biện pháp nhằm giảm gánh nặng giá nhiên liệu đối với những nhóm người tiêu dùng dễ bị tổn thương, đồng thời tiếp tục theo dõi sát thị trường và duy trì lượng dự trữ khẩn cấp ở mức cao.

Nhật Bản: Trợ giá để giữ giá nhiên liệu

Theo Reuters, Nhật Bản lựa chọn cách tiếp cận khác, chủ yếu thông qua trợ giá trực tiếp. Theo IEA, chương trình trợ giá nhiên liệu của Tokyo được mở rộng đáng kể từ tháng 3/2026 nhằm đối phó với gián đoạn nguồn cung liên quan eo biển Hormuz.

Mức hỗ trợ có thời điểm lên tới 48,1 yen/lít đối với xăng và 65,2 yen/lít đối với diesel, cùng khoản ngân sách bổ sung khoảng 800 tỷ yen nhằm hạn chế giá nhiên liệu tăng đột biến và bảo vệ hộ gia đình, doanh nghiệp.

Sức ép năng lượng cũng lan sang chính sách tiền tệ. Reuters cho biết chi phí nhập khẩu nhiên liệu của Nhật Bản đã tăng mạnh, trong khi đồng yen yếu làm giá hàng nhập khẩu năng lượng càng đắt đỏ. Điều này góp phần khiến Ngân hàng Trung ương Nhật Bản phải đối mặt với áp lực lạm phát lớn hơn.

Trung Quốc: Tăng giá nhưng tìm cách hạn chế cú sốc

Trung Quốc đang sử dụng cơ chế điều hành giá nhiên liệu để hạn chế tác động của giá dầu quốc tế.

Ngày 24/9, Bắc Kinh thông báo tăng giá bán lẻ xăng và diesel, nhưng giới hạn mức tăng thấp hơn nhiều so với mức đáng lẽ phải áp dụng theo công thức thị trường. Giá xăng chỉ tăng 395 nhân dân tệ/tấn và diesel 385 nhân dân tệ/tấn, trong khi mức tăng theo công thức lần lượt lên tới 830 và 800 nhân dân tệ/tấn. Đây là lần thứ tư Trung Quốc hạn chế mức tăng kể từ khi chiến tranh Mỹ-Israel với Iran bắt đầu, tờ MarketScreener cho biết.

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng đang đối mặt với vấn đề nguồn cung. Reuters cho biết tồn kho xăng thương mại của nước này đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 2011, trong khi tồn kho diesel xuống mức thấp nhất kể từ năm 2015.

Ấn Độ: Đa dạng hóa nguồn dầu và thúc đẩy nhiên liệu thay thế

Ấn Độ phải xử lý bài toán phức tạp hơn khi nguồn dầu Nga trở nên khó tiếp cận trong khi Trung Quốc cũng tăng cạnh tranh để mua dầu giá rẻ. Reuters cho biết lượng dầu Nga dành cho các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đang bị thắt chặt, buộc New Delhi phải chú trọng hơn tới việc đa dạng hóa nguồn cung nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, theo Reuters

Giá năng lượng cao đồng thời thúc đẩy xu hướng chuyển sang các loại phương tiện sử dụng nhiên liệu thay thế. Reuters cho biết trong tháng 8/2026, doanh số xe sử dụng nhiên liệu thay thế như CNG, hybrid và xe điện tại Ấn Độ lần đầu tiên vượt xe chạy xăng, chiếm gần 42% tổng doanh số xe du lịch.

Brazil: Dùng ngân sách để “giảm sốc” cho người dân

Brazil lại chọn biện pháp can thiệp trực tiếp vào giá nhiên liệu. Chính phủ nước này tăng trợ cấp diesel và giảm thuế đối với xăng và ethanol trong tháng 9.

Theo Reuters, tổng chi phí các biện pháp hỗ trợ nhiên liệu được triển khai từ tháng 3 đến cuối tháng 9 có thể lên khoảng 40 tỷ real, tương đương 7,8 tỷ USD. Chính phủ Brazil cho biết nguồn thu tăng thêm từ giá dầu cao, thông qua thuế và tiền bản quyền dầu khí, có thể giúp bù đắp một phần chi phí này.

Ngày 26/9, Brazil tiếp tục gia hạn trợ cấp diesel tổng cộng 2,12 real/lít, với lý do giá dầu và nhiên liệu quốc tế vẫn biến động mạnh, theo Economia.

Không chỉ giảm giá, các nước còn tìm cách giảm nhu cầu

Bên cạnh trợ giá và giảm thuế, nhiều chính phủ đang tìm cách giảm mức tiêu thụ nhiên liệu. IEA cho biết khoảng 40 quốc gia đã triển khai hoặc cân nhắc các biện pháp khẩn cấp để bảo vệ người tiêu dùng, từ giới hạn giá, trợ cấp, giảm thuế đến các chương trình tiết kiệm năng lượng.

IEA cũng phối hợp với các nước thành viên thực hiện đợt giải phóng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp lớn nhất trong lịch sử cơ quan này. Khoảng 400 triệu thùng dầu được các nước thành viên nhất trí đưa ra thị trường nhằm giảm áp lực nguồn cung.

Về dài hạn, IEA cho rằng các chính phủ có thể thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, giao thông công cộng, điện hóa và năng lượng tái tạo để giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ.

Phép thử đối với sức chống chịu của kinh tế toàn cầu

Điểm chung trong phản ứng của các nền kinh tế lớn là không có một giải pháp duy nhất. Mỹ thiên về tăng nguồn cung trong nước và hạn chế xuất khẩu; châu Âu tìm nguồn nhập khẩu thay thế và hỗ trợ có mục tiêu; Nhật Bản dùng trợ giá; Trung Quốc kiểm soát mức tăng giá; trong khi Brazil giảm thuế và tăng trợ cấp.

Tuy nhiên, theo IEA, các biện pháp này chủ yếu có tác dụng giảm cú sốc trong ngắn hạn. Nếu nguồn cung dầu và sản phẩm lọc dầu quốc tế tiếp tục bị gián đoạn, việc trợ giá hoặc giảm thuế không thể tự tạo ra thêm nguồn cung. IEA cảnh báo các sản phẩm như diesel, nhiên liệu máy bay và LPG đang chịu sức ép đặc biệt lớn do công suất lọc dầu toàn cầu bị hạn chế.

Vì vậy, giá nhiên liệu đang trở thành một phép thử lớn đối với khả năng chống chịu của kinh tế thế giới: các chính phủ vừa phải bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp, vừa tránh để các biện pháp hỗ trợ tài khóa làm gia tăng áp lực lên ngân sách và lạm phát.