Tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ II - CEF II năm 2026, ông Mạc Quốc Anh - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký HANOISME cho biết, CEF II diễn ra trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô đang nỗ lực đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững của Hà Nội.

Theo ông Quốc Anh, diễn đàn bám sát tinh thần Kế hoạch số 303/KH-UBND ngày 4/8/2026 của UBND TP Hà Nội về triển khai phong trào thi đua quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Với cộng đồng doanh nghiệp, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế vĩ mô mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, nâng cao năng suất, huy động nguồn lực xã hội, mở rộng không gian hợp tác và nâng vị thế của doanh nghiệp Thủ đô trong chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Theo đại diện HANOISME, bài toán của nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận vốn mà còn ở việc tìm kiếm đối tác chiến lược, tiếp cận công nghệ, nâng cao tiêu chuẩn quản trị, mở rộng thị trường, hệ thống phân phối và tham gia các chuỗi cung ứng lớn.

Nếu phát triển đơn lẻ, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn để tạo bước chuyển về quy mô và năng lực cạnh tranh. Ngược lại, kết nối đúng đối tác, nguồn lực và cơ hội có thể giúp rút ngắn quá trình phát triển.

Từ thực tiễn hoạt động của HANOISME, ông Mạc Quốc Anh chỉ ra ba bài toán cần được ưu tiên đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thứ nhất là vốn và cấu trúc tài chính, theo đó doanh nghiệp cần từng bước giảm phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngắn hạn, tiếp cận thêm vốn trung và dài hạn, vốn cổ phần, M&A, hợp tác đầu tư và các giải pháp tài chính phù hợp.

Thứ hai là nội địa hóa và phát triển nhà cung ứng. Muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, chi phí, thời gian giao hàng, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và quản trị minh bạch. Thứ ba là thị trường và hội nhập, đòi hỏi doanh nghiệp tiếp tục chuẩn hóa sản phẩm, nâng cao năng lực xuất khẩu, xây dựng thương hiệu và chủ động tìm kiếm đối tác chiến lược trong khu vực cũng như trên thế giới.

M&A như một “cuộc hôn nhân”, tiền chưa phải yếu tố duy nhất

Theo ông Phạm Đức Dũng - Giám đốc Trung tâm M&A & Tái cấu trúc, CTCP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), khi lựa chọn một đối tác M&A để cùng góp vốn, tham gia điều hành và phát triển doanh nghiệp, chủ doanh nghiệp cũng đứng trước quá trình lựa chọn tương tự như tìm kiếm người bạn đời. Đối tác phù hợp không chỉ mang đến nguồn vốn mà còn cần chia sẻ tầm nhìn, có định hướng tương đồng về thị trường, sản phẩm và xây dựng được niềm tin giữa hai bên.

“Khi những yếu tố này được đáp ứng, thương vụ mới có thể trở thành một ‘cuộc hôn nhân hạnh phúc’, tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển theo định hướng mà các bên cùng thống nhất”, ông Dũng chia sẻ.

Theo ông Dũng, nếu dự kiến gọi vốn hoặc M&A trong vòng 12-24 tháng tới, doanh nghiệp cần bắt đầu chuẩn bị từ trước, thay vì đợi đến lúc thiếu vốn mới tìm đến ngân hàng, tổ chức tài chính hoặc nhà đầu tư và kỳ vọng ngay lập tức nhận được tiền.

Một trong những công việc đầu tiên là minh bạch hóa báo cáo tài chính trong khoảng hai năm trước thời điểm dự kiến huy động vốn; xử lý rõ các khoản công nợ, nợ thuế tồn đọng. Tài sản của chủ doanh nghiệp cũng cần được phân định với tài sản thuộc sở hữu của doanh nghiệp, đồng thời cơ cấu sở hữu phải rõ ràng để nhà đầu tư xác định dòng vốn sẽ được quản lý và sử dụng như thế nào.

Doanh nghiệp cũng nên sử dụng các đơn vị tư vấn, kiểm toán và kế toán độc lập để chuẩn hóa, minh bạch báo cáo tài chính. Chứng nhận kiểm toán có thể trở thành cơ sở nâng mức độ tin cậy khi làm việc với tổ chức tín dụng và nhà đầu tư.

Founder nhìn quá khứ, nhà đầu tư nhìn dòng tiền tương lai

Ngay cả khi doanh nghiệp đã sẵn sàng gọi vốn, một khoảng cách khác thường xuất hiện trên bàn đàm phán là định giá.

Bà Lê Bích Huyền - Trưởng phòng Ngân hàng Đầu tư, CTCP Chứng khoán UP cho rằng, founder thường nhìn giá trị doanh nghiệp qua quá trình hình thành, công sức gây dựng, thương hiệu và những mối quan hệ đã xây dựng. Ngược lại, nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn tới khả năng sinh lời, doanh thu, lợi nhuận và dòng tiền doanh nghiệp có thể tạo ra trong tương lai.

Hai cách tiếp cận khiến khoảng cách định giá không dễ dung hòa. Khi đó, đơn vị tư vấn đóng vai trò rà soát, đánh giá và định giá, giúp hai bên hình thành cơ sở nhìn nhận chung để tiến gần hơn tới việc chốt thương vụ.

Theo bà Huyền, xét từ góc độ nhà đầu tư, chất lượng tăng trưởng quan trọng hơn quy mô hay tốc độ tăng trưởng. Doanh nghiệp mở rộng quá nhanh có thể đối mặt với sự gia tăng của hàng tồn kho và các khoản phải thu; những sai sót trong thu hồi công nợ hoặc rủi ro tồn kho có thể ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận thực tế.

Do đó, hai yếu tố cần chú trọng là khả năng tạo lợi nhuận và dòng tiền. Trong một số trường hợp, doanh nghiệp có thể chấp nhận đánh đổi một phần lợi nhuận để ưu tiên dòng tiền, rút ngắn thời gian thu hồi vốn trong quá trình luân chuyển hàng hóa.

Đối với khẩu vị M&A ở nhóm SME, bà Huyền cho biết việc doanh nghiệp lớn mua lại doanh nghiệp nhỏ để phát triển và mở rộng nhanh hơn là xu hướng đã tồn tại trên thị trường. Tuy nhiên, để trở thành mục tiêu M&A, SME phải chứng minh được chất lượng của những yếu tố cốt lõi.

Nhà đầu tư sẽ xem xét doanh nghiệp có đột phá về công nghệ hay sở hữu lợi thế nào đủ lớn so với phương án tự xây dựng một hệ thống mới từ đầu. M&A có thể giúp bên mua rút ngắn đáng kể quá trình mở rộng thị trường, đồng thời tiết kiệm thời gian xây dựng thị trường và hệ thống quản trị.

“Tuy nhiên, không có một ngành nghề hay lĩnh vực kinh doanh nào mặc nhiên có lợi thế tuyệt đối trong việc thu hút M&A. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp có tạo dựng được lợi thế trong chính thị trường mình đang hoạt động hay không”, bà Huyền cho biết.

Lợi thế đó có thể đến từ một thị trường ngách, sản phẩm do doanh nghiệp tự phát triển hoặc một lợi thế kinh doanh riêng. Theo bà Huyền, những lợi thế đặc thù này là một trong những yếu tố cốt lõi quyết định khả năng thu hút M&A và huy động vốn của doanh nghiệp.

Kinh doanh tốt vẫn có thể “gãy” thương vụ vì pháp lý

Không chỉ tài chính, quản trị hay định giá, pháp lý cũng có thể trở thành rào cản đối với một thương vụ M&A.

Bà Trần Diệu Thúy - Giám đốc/Luật sư Điều hành, Công ty Luật TNHH FIBI cho biết, một giao dịch có thể tồn tại ít nhất khoảng 10 nhóm rủi ro tiềm ẩn mà doanh nghiệp cần nhận diện từ trước.

Một trong những vấn đề đầu tiên là tư cách pháp lý và việc góp vốn của cổ đông. Dù tên cổ đông đã xuất hiện trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc điều lệ, nhà đầu tư vẫn cần xác định người này thực tế đã góp đủ và đúng số vốn cam kết hay chưa.

Các rủi ro khác gồm tranh chấp cổ đông tiềm ẩn, nợ thuế, nợ bảo hiểm, công nợ với tổ chức tín dụng và nghĩa vụ từ những hợp đồng dài hạn. Tài sản phục vụ kinh doanh nhưng đứng tên cá nhân cổ đông hoặc chủ sở hữu thay vì doanh nghiệp cũng có thể bị loại khỏi phạm vi định giá hoặc giao dịch.

Rủi ro còn nằm ở nhân sự chủ chốt nếu họ không cam kết tiếp tục làm việc sau thương vụ. Tương tự, doanh nghiệp có thể sử dụng sản phẩm hoặc tài sản trí tuệ do mình phát triển nhưng chưa đăng ký quyền sở hữu, dẫn đến nguy cơ mất quyền nếu một bên khác đăng ký trước trong thời gian thương vụ diễn ra.

Theo bà Thúy, rủi ro M&A không chấm dứt khi hợp đồng được ký. Văn hóa doanh nghiệp và nhân sự sau thương vụ cũng cần được tính toán. Khi quyền sở hữu thay đổi, văn hóa và phương thức điều hành có thể thay đổi theo; bản thân founder dù tiếp tục điều hành cũng có thể thay đổi cách quản trị khi quyền sở hữu và quyền quyết định không còn như trước.

Bà Thúy dẫn trường hợp một thương vụ M&A bất động sản mà đơn vị của bà tham gia và hoàn tất cách đây khoảng hai năm. Nhà đầu tư nước ngoài dự kiến mua một bất động sản thuộc sở hữu của một tập đoàn. Sau quá trình rà soát, gần như toàn bộ các nhóm rủi ro pháp lý và tài chính đều vượt qua quá trình thẩm định.

Tuy nhiên, sau khi thương vụ hoàn tất, việc thay đổi chủ sở hữu kéo theo thay đổi trong cách điều hành và văn hóa doanh nghiệp, khiến nhiều nhân sự rời đi. Hai năm đầu sau M&A, doanh số vẫn phát triển, nhưng đến năm thứ ba, doanh thu bắt đầu giảm do các nhân sự chủ chốt đã rời công ty.

Trường hợp này cho thấy một thương vụ thành công tại thời điểm hoàn tất chưa đồng nghĩa doanh nghiệp sẽ tiếp tục duy trì kết quả tích cực sau đó. Bên cạnh tài chính và pháp lý, nhân sự, văn hóa và khả năng vận hành sau khi thay đổi chủ sở hữu cũng cần được tính toán ngay từ giai đoạn chuẩn bị thương vụ.