Trong vòng chưa đầy 20 giờ đồng hồ vào ngày thứ Sáu tuần trước, giá bạc lao dốc tới 40 USD/ounce, tương đương mức giảm 26% – lớn nhất trong lịch sử thị trường bạc.

Giá vàng hạ xuống dưới 4.900 USD/ounce, giảm tới khoảng 8-11% trong phiên so với mức đỉnh kỷ lục gần 5.600 USD/ounce thiết lập trước đó. Đây được coi là mức giảm lớn nhất trong nhiều thập kỷ và là cú sụt lớn nhất kể từ đầu những năm 1980.

Chất xúc tác trực tiếp cho cú sập này là thông tin Tổng thống Mỹ Donald Trump dự định đề cử Kevin Warsh làm Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed), khiến đồng USD bật tăng mạnh và đảo ngược làn sóng đầu cơ vào kim loại quý.

Tuy nhiên, theo các nhà giao dịch và phân tích thị trường, mầm mống của cú sụp đổ đã được gieo từ trước đó - khi dòng tiền đầu cơ khổng lồ từ Trung Quốc đẩy giá vàng, bạc và nhiều kim loại khác tăng theo quỹ đạo “dốc đứng”, tách rời khỏi các yếu tố cung - cầu cơ bản.

Từ cơn say tăng giá đến cú rơi lịch sử

Trong nhiều tuần liên tiếp, các nhà giao dịch kim loại trên khắp thế giới gần như không rời mắt khỏi màn hình, khi giá từ vàng, bạc cho tới đồng, thiếc liên tục lập đỉnh mới. Động lực chính đến từ làn sóng tiền nóng của giới đầu cơ Trung Quốc, từ nhà đầu tư cá nhân cho tới các quỹ cổ phiếu lớn chuyển sang đánh cược vào hàng hóa.

Và rồi, chỉ trong vài giờ, đà tăng đó đảo chiều thành một trong những cú sập dữ dội nhất từng thấy trên thị trường hàng hóa.

Ngoài bạc và vàng, thị trường đồng cũng chao đảo sau khi giá vượt 14.500 USD/tấn rồi nhanh chóng sụp đổ.

“Trong suốt sự nghiệp của tôi, đây chắc chắn là điều điên rồ nhất từng chứng kiến. Vàng vốn là biểu tượng của sự ổn định, nhưng những biến động kiểu này thì hoàn toàn không ổn định”, ông Dominik Sperzel, Giám đốc giao dịch của Heraeus Precious Metals, một trong những nhà tinh luyện kim loại quý hàng đầu thế giới, nói.

Cảnh báo đã có từ trước

Dù thông tin về ông Warsh là “giọt nước tràn ly”, nhiều chuyên gia cho biết thị trường kim loại quý đã bị kéo căng quá mức sau nhiều tuần tăng không nghỉ và sớm muộn cũng cần điều chỉnh. Tuy vậy, tốc độ và quy mô của cú rơi vẫn khiến giới giao dịch choáng váng, nhất là với một thị trường lớn và thanh khoản cao như vàng.

Tại châu Âu và Mỹ, các nhà giao dịch làm việc gần như 24/7, không muốn bỏ lỡ phiên châu Á – nơi diễn ra những biến động dữ dội nhất. Tuần trước, tại hội nghị tiền xu lớn nhất thế giới ở Đức, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp chỉ biết đứng lặng nhìn điện thoại, theo dõi thị trường sụp đổ trong im lặng.

Bà Nicky Shiels, trưởng bộ phận chiến lược kim loại của MKS PAMP, mô tả thị trường hôm thứ Sáu bằng những từ như “phi mã”, “hỗn loạn” và “không thể giao dịch”. Theo bà, tháng 1/2026 sẽ đi vào lịch sử như tháng biến động dữ dội nhất của kim loại quý.

Vai trò then chốt của giới đầu cơ Trung Quốc

Đà tăng của vàng đã hình thành trong nhiều năm, khi các ngân hàng trung ương tích cực mua vàng để giảm phụ thuộc vào đồng USD, và tăng tốc mạnh trong năm ngoái khi nhà đầu tư phương Tây đổ tiền vào các tài sản chống mất giá tiền tệ.

Nhưng trong những tuần gần đây, thị trường bước sang giai đoạn đầu cơ thuần túy, được thúc đẩy bởi làn sóng mua mạnh từ Trung Quốc. Khi giá tăng, các quỹ giao dịch theo xu hướng và hệ thống giao dịch tự động tiếp tục “đu bám”, đẩy thị trường càng thêm nóng.

“Chúng tôi đã nhận ra từ ba đến bốn tuần trước rằng đây không còn là giao dịch dựa trên nền tảng cơ bản, mà là giao dịch theo đà", ông Jay Hatfield, Giám đốc đầu tư của Infrastructure Capital Advisors, cho biết.

Bạc - thị trường nhỏ, biến động lớn

Biến động dữ dội nhất xảy ra ở bạc – một thị trường tương đối nhỏ, với tổng giá trị cung hàng năm chỉ khoảng 98 tỷ USD, so với 787 tỷ USD của vàng.

Trong ngày thứ Sáu tuần trước, quỹ ETF bạc lớn nhất thế giới iShares Silver Trust (SLV) ghi nhận hơn 40 tỷ USD giá trị giao dịch, cao hơn cả Apple và Amazon cộng lại. Trước đó chỉ vài tháng, con số này hiếm khi vượt 2 tỷ USD.

Hoạt động trên thị trường quyền chọn cũng bùng nổ, với nhiều nhà đầu tư cá nhân coi đây là cách “đánh nhanh” để kiếm lợi nhuận lớn. Khi lượng quyền chọn mua tăng quá mạnh, thị trường rơi vào tình trạng “ép mua”, khiến giá tăng và giảm đều nhanh đến chóng mặt.

“Chúng tăng rất nhanh, và rồi cũng giảm nhanh y hệt như vậy”, ông Alexander Campbell, cựu trưởng bộ phận hàng hóa của Bridgewater Associates, nhận xét.

“Trung Quốc bán ra, và thế giới gánh hậu quả”

Khi đồng USD bật tăng và thông tin về ông Warsh lan ra, nhà đầu tư Trung Quốc bắt đầu chốt lời, đảo ngược mô hình quen thuộc là giá tăng trong phiên châu Á. “Trung Quốc bán ra, và giờ chúng ta đang chịu hậu quả”, ông Campbell nói.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, theo nhiều nhà phân tích, lại phụ thuộc vào Trung Quốc. Giới đầu tư đang theo dõi sát thời điểm thị trường Thượng Hải mở cửa để xem liệu nhu cầu có quay trở lại sau cú sốc hay không.

Dù vậy, trước Tết Nguyên đán – mùa mua vàng truyền thống – một số ý kiến cho rằng nhịp điều chỉnh này có thể tạo cơ hội mua vào. Tuy nhiên, các ngân hàng Trung Quốc đã bắt đầu siết chặt các sản phẩm tích lũy vàng bán lẻ, cảnh báo rủi ro và áp hạn mức giao dịch nhằm hạ nhiệt cơn sốt kim loại quý.

“Vàng vẫn tương đối vững, tôi thấy nhiều người tranh thủ mua trang sức và vàng miếng trước Tết. Nhưng với bạc, tâm lý chung là đứng ngoài quan sát" ông Liu Shunmin, Giám đốc quản trị rủi ro của Shenzhen Guoxing Precious Meta nhấn mạnh.