Ngay sau khi xung đột Mỹ - Iran nổ ra vào hôm 28/2, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu bè đi qua eo biển Hormuz đã tăng dữ dội. Eo biển Hormuz từ chỗ là một đoạn đường huyết mạch của hoạt động vận tải biển toàn cầu giờ đây đã trở thành một mặt trận trong cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran.

Dù Mỹ đang nỗ lực thành lập liên minh quốc tế để hộ tống tàu bè và giải tỏa thế bế tắc sau tuyên bố đóng cửa eo biển từ phía Iran, hàng trăm con tàu vẫn đang "chôn chân" tại hai đầu huyết mạch này. Nguy cơ từ tên lửa, thủy lôi và các cuộc đụng độ vũ trang đã khiến lưu thông qua đây gần như đóng băng.

Trước xung đột, bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho một tàu đi qua Vùng Vịnh là 0,02-0,05% giá trị con tàu. Sau khi xung đột nổ ra, phí bảo hiểm tăng lên mức 0,5-1% giá trị tàu, thậm chí cao hơn.

Điều này có nghĩa là một tàu chở dầu trị giá 120 triệu USD trong điều kiện bình thường chỉ phải trả 40.000 USD phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho mỗi chuyến đi qua Vùng Vịnh, giờ đây phải trả 600.000 USD đến 1,2 triệu USD phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho một chuyến đi như vậy.

Chỉ sau vài tuần nữa, sự tăng phí bảo hiểm như vậy sẽ được người tiêu dùng cảm nhận rõ rệt ở trạm bơm xăng hay siêu thị.

Ông Marco Forgione, Giám đốc Viện Xuất khẩu và Thương mại Quốc tế (Anh), nhận định với Euronews rằng, Hormuz hiện không còn đơn thuần là "điểm nóng" dễ bị gián đoạn mà đã trở thành vùng chiến sự dai dẳng. Những biến động về lịch trình tàu chạy, chi phí bảo hiểm và rủi ro thực địa đang là những thách thức chưa từng có đối với ngành vận tải biển.

Theo ông Forgione, đã có thời điểm dịch vụ bảo hiểm này bị ngừng cung cấp, và khi dịch vụ được nối lại, mức phí đã tăng gấp từ 3-4 lần so với trước xung đột, những mức tăng không thể bền vững trong dài hạn.

“Những áp lực này đã đẩy giá cước tàu chở dầu tăng cao, và những chi phí đó sẽ ngấm vào chi phí đầu vào và chuỗi cung ứng, rốt cục sẽ chạm đến người tiêu dùng thông qua giá xăng dầu tăng cao hơn”, ông Forgione nhấn mạnh.

Một số hãng vận tải biển lớn của thế giới như: Maersk, MSC, CMA CMG và Hapag-Lloyd đã dừng các chuyến tàu đi qua Vùng Vịnh. Một số khác chuyển hướng các chuyến tàu khỏi eo biển Hormuz, đồng nghĩa quãng đường và thời gian di chuyển dài hơn.

Nhiều công ty vận tải biển đã đưa rủi ro địa chính trị vào kế hoạch hoạt động.

Dưới góc nhìn an ninh, ông Christopher Long, Giám đốc rủi ro tại Neptune P2P Group, nhấn mạnh rằng các hãng tàu hiện phải thắt chặt kiểm soát tình báo, đánh giá lại lộ trình và nâng cao năng lực phản ứng thực địa. Việc đào tạo thủy thủ đoàn và thiết lập các giao thức liên lạc khẩn cấp không còn là quy trình thủ tục, mà là yếu tố sinh tồn khi điều kiện an ninh tại vùng vịnh xấu đi.

Về mặt thương mại, ông Marco Forgione khẳng định việc tăng cường khả năng phục hồi chuỗi cung ứng đã trở thành "ưu tiên chiến lược cấp bách". Do đặc thù địa lý của vịnh Ba Tư khiến việc tìm tuyến đường thay thế là gần như không thể, các doanh nghiệp buộc phải đa dạng hóa nguồn cung để giảm thiểu sự phụ thuộc và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc.

Dù các cuộc tuần tra hải quân mang lại sự an tâm nhất định, ông Long — một cựu sĩ quan Hải quân Anh — cảnh báo rằng các công ty vẫn sẽ coi đây là vùng nguy hiểm cao. Một chiến dịch phong tỏa kéo dài từ phía Iran có thể để lại những vết sẹo kinh tế toàn cầu mất nhiều năm mới chữa lành. Theo ông, một cuộc can thiệp quân sự đa quốc gia quy mô lớn chỉ xảy ra khi căng thẳng leo thang thành các cuộc tấn công trực tiếp vào tàu thương mại, đe dọa nghiêm trọng đến quyền tự do hàng hải quốc tế.