Theo Motley Fool, từ góc độ thống kê thuần túy, thị trường chứng khoán Mỹ đã tăng trưởng mạnh dưới thời Tổng thống Donald Trump. Dù biến động luôn hiện hữu, các chỉ số lớn như Dow Jones Industrial Average, S&P 500 và Nasdaq Composite lần lượt tăng 57%, 70% và 142% trong nhiệm kỳ đầu tiên không liên tiếp của ông.

Cho đến khoảng bốn tuần trước, ba chỉ số này tiếp tục đà tăng trong nhiệm kỳ thứ hai. Tuy nhiên, như lịch sử đã nhiều lần chứng minh, khi mọi thứ trên Phố Wall có vẻ “quá hoàn hảo”, đó thường là dấu hiệu cảnh báo rủi ro.

Giá xăng tăng sốc vì cú sốc năng lượng chưa từng có

Kể từ khi chiến sự Iran bùng nổ ngày 28/2, thị trường tài chính Mỹ rơi vào trạng thái căng thẳng. Tác động rõ rệt nhất là giá xăng tăng vọt, nhưng đây có thể chỉ là “bề nổi của tảng băng”.

Sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự, Iran tuyên bố gần như đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 20% nhu cầu toàn cầu. Đây được xem là cú gián đoạn chuỗi cung năng lượng lớn nhất trong lịch sử hiện đại.

Theo quy luật cung – cầu, nguồn cung bị siết chặt sẽ đẩy giá tăng cho đến khi nhu cầu giảm. Thực tế, giá dầu WTI và Brent đã tăng vọt, kéo theo giá xăng tại Mỹ leo thang. Dữ liệu từ AAA cho thấy giá xăng trung bình tăng 34% chỉ trong một tháng, lên gần 3,93 USD/gallon, trong khi dầu diesel tăng tới 41%.

Đối với nhiều hộ gia đình thu nhập thấp, cú sốc này gây áp lực đáng kể. Tuy nhiên, xét trên tổng thể, chi tiêu cho xăng chỉ chiếm khoảng 3,1% tổng chi tiêu hộ gia đình năm 2024 – chưa đủ để tự nó làm sụp đổ nền kinh tế hay thị trường chứng khoán.

“Quân cờ lớn” chưa di chuyển: Cục Dự trữ Liên bang

Điểm mấu chốt không nằm ở giá xăng, mà ở phản ứng của Fed.

Cơ quan này, dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Jerome Powell, có nhiệm vụ kép: tối đa hóa việc làm và kiểm soát lạm phát. Thông qua việc điều chỉnh lãi suất quỹ liên bang, Fed có thể tác động trực tiếp đến chi phí vay mượn trong nền kinh tế.

Trong 18 tháng qua, Fed đã 6 lần hạ lãi suất, đưa mức mục tiêu xuống còn 3,50%–3,75%. Chính sách tiền rẻ giúp thúc đẩy tăng trưởng, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, tuyển dụng và đổi mới. Đồng thời, nó cũng là động lực chính giữ giá cổ phiếu ở mức cao.

Thực tế, thị trường bước vào năm 2026 với định giá cao thứ hai trong 155 năm, theo chỉ số P/E Shiller của S&P 500 – phần lớn dựa trên kỳ vọng Fed sẽ tiếp tục hạ lãi suất.

Chiến tranh Iran có thể đảo ngược mọi kỳ vọng

Xung đột tại Trung Đông đang đẩy lạm phát tăng trở lại. Ước tính ban đầu cho thấy lạm phát 12 tháng của Mỹ có thể tăng từ 2,4% lên 3% chỉ trong tháng 3. Nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang như năm 2022, áp lực lạm phát sẽ càng lớn.

Trong kịch bản đó, Fed có thể buộc phải thay đổi lập trường: Dừng hạ lãi suất hoặc thậm chí quay lại tăng lãi suất

Nếu điều này xảy ra, thị trường chứng khoán có thể đối mặt với cú “rơi tự do”.

Nội bộ Fed rạn nứt, rủi ro càng lớn

Tình hình càng phức tạp khi nội bộ Ủy ban Thị trường Mở (FOMC) ngày càng chia rẽ. Sáu cuộc họp gần nhất đều có ý kiến bất đồng. Đáng chú ý, có cuộc họp thành viên vừa phản đối giảm lãi suất, vừa có người muốn giảm mạnh hơn.

Sự chia rẽ này có nguy cơ làm suy yếu uy tín của Fed – yếu tố then chốt để ổn định kỳ vọng thị trường.

Nhìn chung, theo Motley Fool, nếu chứng khoán Mỹ lao dốc trong nhiệm kỳ của ông Trump, nguyên nhân không phải vì giá xăng tăng lên 4 hay 5 USD/gallon.

Thay vào đó, cú sốc sẽ đến từ chính sách tiền tệ – khi Fed buộc phải đưa ra một quyết định cần thiết nhưng không được thị trường mong muốn.

Nói cách khác, trong “ván cờ lớn” của kinh tế Mỹ, giá xăng chỉ là quân tốt, còn Fed mới là “quân hậu” có thể xoay chuyển toàn bộ cục diện.