Theo phân tích dữ liệu chính phủ Mỹ do tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember công bố, điện mặt trời đã cung cấp 12,8% tổng sản lượng điện của Mỹ trong tháng 5/2026, vượt mức 12,2% của than đá.

Dù khí đốt tự nhiên và điện hạt nhân vẫn là hai nguồn điện lớn nhất nước Mỹ, đây là lần đầu tiên năng lượng mặt trời vượt qua than đá kể từ khi các số liệu được ghi nhận.

Chỉ cách đây 5 năm, điện mặt trời mới chỉ đóng góp chưa bằng một nửa tỷ trọng hiện nay, trong khi than đá chiếm khoảng 20% sản lượng điện quốc gia.

Ông Nicolas Fulghum, chuyên gia phân tích dữ liệu cấp cao của Ember, nhận định: “Việc điện mặt trời lần đầu vượt than đá cho thấy ngành này đã tiến xa đến mức nào, từ một nguồn năng lượng nhỏ trở thành nguồn điện lớn thứ ba và tăng trưởng nhanh nhất trong hệ thống điện Mỹ".

Theo ông Fulghum, từ Texas đến California, ngày càng nhiều thị trường điện lực của Mỹ đang đặt cược vào năng lượng mặt trời để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng.

Điện mặt trời tăng tốc bất chấp sức ép chính trị

Điều đáng chú ý là bước tiến của năng lượng mặt trời diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump có nhiều động thái ưu tiên nhiên liệu hóa thạch.

Năm ngoái, Quốc hội Mỹ đã thông qua đạo luật mang tên “One Big Beautiful Bill Act”, cắt giảm đáng kể nhiều chương trình hỗ trợ năng lượng sạch từng được triển khai dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden trong Đạo luật Giảm lạm phát (Inflation Reduction Act) năm 2022.

Chính quyền Trump cũng nhiều lần thể hiện quan điểm không ủng hộ các dự án năng lượng tái tạo. Thậm chí, ông Trump từng đề xuất hỗ trợ tài chính cho một công ty dầu khí để ngừng phát triển các dự án điện gió ngoài khơi.

Cùng thời điểm báo cáo của Ember được công bố, Nhà Trắng cũng thông báo gói đầu tư 700 triệu USD cho ngành than đá, bao gồm kinh phí xây dựng các nhà máy nhiệt điện than mới đầu tiên tại Mỹ trong vòng 13 năm qua.

Phát biểu về kế hoạch này, ông Trump tuyên bố: “Hôm nay chúng ta đang thực hiện hành động mang tính lịch sử nhằm hạ giá năng lượng và giảm chi phí sinh hoạt cho người dân Mỹ bằng sức mạnh của than đá sạch và tuyệt vời".

Than đá khó đảo ngược xu hướng suy giảm

Phân tích của Ember cho thấy, sản lượng điện than trong tháng 5 có tăng nhẹ so với tháng 4 - thời điểm ghi nhận mức thấp kỷ lục. Than đá cũng có thể tăng tỷ trọng trong mùa hè khi nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ lên cao.

Tuy nhiên, xu hướng dài hạn vẫn cho thấy sự suy giảm rõ rệt của ngành than.

Bà Lena Moffitt, Giám đốc điều hành tổ chức môi trường Evergreen Action bình luận: “Chi 700 triệu USD để cứu ngành than giống như ném phao cứu sinh cho một con tàu đã chìm".

Ngược lại, ông Rich Nolan, Chủ tịch Hiệp hội Khai khoáng Quốc gia Mỹ, cho rằng điện than vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ người tiêu dùng trước biến động giá năng lượng, đặc biệt khi nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu AI ngày càng tăng.

Tương lai vẫn thuộc về năng lượng tái tạo

Bất chấp những tranh cãi, giới chuyên gia tin rằng điện mặt trời sẽ tiếp tục mở rộng.

Theo Hiệp hội Công nghiệp Năng lượng Mặt trời Mỹ (SEIA), dù số dự án lắp đặt mới năm 2025 giảm so với năm trước đó, năng lượng mặt trời vẫn chiếm hơn một nửa tổng công suất phát điện mới được đưa vào vận hành trên toàn nước Mỹ.

Ông Patrick Drupp, Giám đốc chính sách khí hậu của tổ chức Sierra Club, nhận định: “Chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến ngày càng nhiều nguồn năng lượng tái tạo được đưa lên lưới điện. Điều đó tốt cho túi tiền của người dân, tốt cho sức khỏe và cũng tốt cho hành tinh".

Cột mốc điện mặt trời vượt than đá được xem là minh chứng rõ nét cho sự thay đổi sâu sắc trong cơ cấu năng lượng của Mỹ, nơi các nguồn năng lượng sạch đang dần thay thế những nhiên liệu hóa thạch từng thống trị suốt nhiều thập kỷ.