Khi trời còn lờ mờ sáng, sương sớm vẫn phủ nhẹ trên những luống rau, người dân Trà Quế đã tất bật ra đồng. Tiếng nước tưới rì rào, tiếng bước chân thoăn thoắt và những lời gọi nhau í ới tạo nên một khung cảnh lao động quen thuộc. Nhịp sống ấy đã được duy trì qua nhiều thế hệ, trở thành nét đặc trưng của làng rau hơn 400 năm tuổi này.

Ông Nguyễn Lên (63 tuổi), một hộ dân kết hợp làm nông và du lịch trải nghiệm, cho biết: “Mùa du lịch, gia đình tôi phải dậy từ 5h sáng để cắt rau cho kịp đơn hàng, rồi chuẩn bị đón khách. Vất vả hơn nhưng thu nhập khá hơn ngày thường nhiều, vui nhất là thấy du khách thích thú khi tự tay trồng rau, hiểu hơn về nghề truyền thống của làng.”

Không chỉ thu hoạch, người dân còn chuẩn bị các hoạt động để đón khách như hướng dẫn xới đất, gieo hạt, tưới nước bằng thùng gánh. Những trải nghiệm tưởng chừng đơn giản lại mang đến cho du khách cảm giác chân thực, giúp họ hiểu rõ hơn về giá trị của lao động nông nghiệp.

Trải qua hơn 400 năm hình thành và phát triển, Làng rau Trà Quế vẫn trung thành với phương thức canh tác truyền thống. Người dân không sử dụng thuốc trừ sâu hay phân bón hóa học, mà tận dụng bèo và rong lấy từ sông Đế Võng để làm phân bón hữu cơ. Đây chính là yếu tố tạo nên hương vị đặc trưng của rau Trà Quế thơm nồng, đậm đà và hoàn toàn tự nhiên.

Bà Nguyễn Thị Thu (63 tuổi), một nông dân gắn bó cả đời với ruộng rau, chia sẻ: “Làng rau Trà Quế từ lâu rồi đã nói không với thuốc trừ sâu, thuốc kích thích tăng trưởng. Hàng ngày, chúng tôi dậy từ tinh sương để gánh nước, vớt rong dưới sông về bón cho rau. Chỉ có loại rong tự nhiên này mới phù hợp với đất Trà Quế.”

Theo bà Thu, việc sử dụng bèo và rong không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn giữ cho đất luôn màu mỡ, không bị thoái hóa. Đồng thời, phương thức canh tác này còn góp phần bảo vệ môi trường, hạn chế ô nhiễm đất và nguồn nước, một yếu tố ngày càng quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Hiện nay, làng rau Trà Quế có diện tích hơn 18ha với hơn 200 hộ dân, trồng trên 20 loại rau ăn lá và rau gia vị như húng, tía tô, diếp cá… Đây là nguồn cung quan trọng cho nhiều nhà hàng, khách sạn trong khu vực. Giá trị của rau không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở câu chuyện phía sau một phương thức canh tác bền vững đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Những năm gần đây, sự kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch đã mở ra hướng đi mới cho Trà Quế. Du khách trong và ngoài nước tìm đến ngày càng đông, không chỉ để tham quan mà còn để trực tiếp tham gia vào các hoạt động sản xuất. Từ việc xắn tay xuống ruộng đến tự tay thu hoạch rau, mỗi trải nghiệm đều mang lại sự thích thú và ý nghĩa riêng.

Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, người dân Trà Quế cũng đối mặt với không ít thách thức. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết thất thường, ảnh hưởng đến năng suất. Nguồn rong tự nhiên có nguy cơ suy giảm nếu môi trường nước bị tác động. Ngoài ra, áp lực từ phát triển du lịch cũng đặt ra yêu cầu phải giữ được sự cân bằng giữa kinh tế và bảo tồn giá trị truyền thống.

Dẫu vậy, hình ảnh người nông dân đội nón lá, cần mẫn gánh nước, chăm chút từng luống rau vẫn là biểu tượng đặc trưng của làng. Đó không chỉ là lao động, mà còn là sự gìn giữ một lối sống hài hòa với thiên nhiên.

Giữa nhịp sống hiện đại, Làng rau Trà Quế vẫn giữ được màu xanh của đất, của rau và của những giá trị bền vững. Mỗi buổi sáng bắt đầu từ 5h không chỉ là khởi đầu của một ngày làm việc, mà còn là sự tiếp nối của một truyền thống hơn 400 năm nơi con người gắn bó với đất và gìn giữ “hồn” nông nghiệp cho các thế hệ mai sau.