Bánh nổ, tinh hoa gạo nếp Sa Huỳnh trên bàn thờ ngày Tết

Từ đầu tháng 11 (âm lịch) hằng năm, các làng nghề bánh truyền thống trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi bắt đầu bước vào mùa sản xuất cao điểm. Không khí làm bánh trở nên tất bật, nhộn nhịp từ sáng sớm đến tận đêm khuya.

Những người thợ làm bánh nổ, phần lớn là phụ nữ ở nông thôn, cần mẫn bên bếp lửa, khuôn bánh, giữ gìn và trao truyền hương vị Tết đặc trưng của quê hương.

Những ngày giáp Tết, từ các chợ quê cho đến khu vực đô thị, dễ dàng bắt gặp các gian hàng trưng bày bánh Tết với đủ màu sắc bắt mắt. Trong số đó, bánh nổ thủ công luôn là sản phẩm không thể thiếu. Những miếng bánh trắng ngà, giòn xốp, được gói ghém giản dị nhưng mang theo hương vị Tết rất riêng của vùng đất Quảng Ngãi.

Thôn Điền Trang, nơi được xem là “thủ phủ” của nghề làm bánh nổ truyền thống. Tại đây, mùi thơm của gạo nếp rang, của đường mía và gừng già quyện vào nhau, lan tỏa khắp không gian, gợi lên cảm giác Tết đang đến rất gần.

Tại cơ sở bánh nổ Phong Lượng, bà Nguyễn Thị Lượng – chủ cơ sở cho biết, nghề làm bánh nổ ở Điền Trang đã có từ thời ông bà. Gia đình bà hiện là đời thứ ba theo nghề. Cơ sở làm bánh quanh năm, bình quân mỗi năm cung cấp ra thị trường khoảng 7 tấn bánh nổ.

Riêng từ đầu tháng Chạp, cơ sở phải “đỏ lửa” liên tục, mỗi ngày huy động khoảng 5 lao động để kịp giao bánh cho khách hàng. Hiện nay, toàn thôn Điền Trang có khoảng 20 hộ theo nghề làm bánh nổ.

Theo các bậc cao niên trong vùng, nghề làm bánh nổ xuất phát từ đời sống sinh hoạt của ông cha xưa. Tên gọi “bánh nổ” cũng bắt nguồn từ chính cách thức chế biến loại bánh này. Đó là tiếng nổ tí tách của hạt nếp khi rang trên bếp lửa củi đỏ, tiếng chày gỗ nện vào khuôn bánh, tạo nên những âm thanh rộn ràng, vui tai, gợi không khí sum vầy ngày Tết.

Nguyên liệu làm bánh nổ khá đơn giản, chỉ gồm gạo nếp, đường và gừng già. Tuy nhiên, để làm ra chiếc bánh ngon, đòi hỏi người thợ phải có nhiều kinh nghiệm. Gạo phải là nếp thơm Sa Huỳnh, rang đúng độ để hạt nếp nở bung như bông hoa.

Công đoạn sên đường cũng được xem là “nghệ thuật”, tạo nên màu trắng hơi ngả vàng tự nhiên, quyện cùng gừng già bào mỏng, mang vị cay nhẹ, thơm nồng. Tất cả hòa quyện tạo nên hương vị mộc mạc nhưng đậm đà, như chính tâm tình của người dân Quảng Ngãi.

Bánh nổ, bánh thuẫn, sắc vàng no đủ trong ngày xuân

Bên cạnh bánh nổ, bánh thuẫn cũng là loại bánh truyền thống không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Tết của người dân Quảng Ngãi. Khác với bánh nổ giòn xốp, bánh thuẫn mang hương vị béo ngậy đặc trưng của trứng gà, bột nếp, đường cát trắng, đôi khi được điểm thêm mè hoặc nước cốt dừa.

Bánh thuẫn sau khi nướng có màu vàng mơ bắt mắt, hình dáng nở bung như những cánh hoa. Để có được mẻ bánh thơm ngon, đậm vị và đẹp mắt, người thợ phải khéo léo ngay từ khâu đánh bột, pha trứng, đường theo tỉ lệ phù hợp. Hỗn hợp bột được trộn đều, nhuyễn rồi đổ vào những chiếc khuôn đồng đặt sẵn trên bếp than hồng.

Trước khi đổ bột, khuôn bánh phải được thoa một lớp dầu mỏng hoặc phết một ít bơ để chống dính. Sau khoảng 7-10 phút nướng, bánh trong từng ô khuôn phồng lên, nở đều như hoa, tỏa mùi thơm hấp dẫn. Bánh chín được lấy ra hong nhẹ trên than hồng trước khi đóng gói, sẵn sàng đưa ra thị trường phục vụ nhu cầu mua sắm Tết.

Từ bao đời, bánh nổ và bánh thuẫn đã gắn liền với đời sống tinh thần của người dân Quảng Ngãi. Bánh nổ tượng trưng cho sức khỏe, sự vui tươi và tinh thần hân hoan đón năm mới.

Trong khi đó, bánh thuẫn với sắc vàng ấm áp, hình dáng nở hoa mang thông điệp về một năm mới đủ đầy, sung túc. Bởi vậy, trên bàn thờ gia tiên ngày Tết của người dân xứ Quảng, hai loại bánh truyền thống này luôn hiện diện như một nét văn hóa không thể thiếu.

Trong bối cảnh cuộc sống hiện đại, khi bánh kẹo công nghiệp, hàng ngoại nhập ngày càng phong phú, các loại bánh truyền thống của Quảng Ngãi vẫn giữ được chỗ đứng riêng. Không chỉ được người dân địa phương ưa chuộng, bánh nổ và bánh thuẫn còn được nhiều du khách, người con xa quê tìm mua làm quà biếu mỗi dịp Tết đến, Xuân về. Đó không chỉ là món ăn, mà còn là hương vị quê nhà, là ký ức Tết và niềm tự hào về bản sắc văn hóa của vùng đất Quảng Ngãi.