Điểm đáng chú ý của Nghị quyết là việc trao thẩm quyền mạnh hơn cho địa phương, đồng thời tháo gỡ hàng loạt rào cản thủ tục để nhanh chóng đưa quỹ tài sản công dôi dư vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là các lĩnh vực giáo dục, y tế và công cộng.

Sau quá trình tinh gọn bộ máy, nhiều trụ sở, cơ sở làm việc không còn nhu cầu sử dụng đã hình thành một quỹ nhà, đất dôi dư rất lớn trên cả nước. Nếu không được xử lý kịp thời, các tài sản này có nguy cơ bị bỏ hoang, xuống cấp, gây lãng phí nguồn lực công. Nghị quyết mới được ban hành nhằm giải quyết bài toán này theo hướng khai thác tối đa giá trị tài sản, đồng thời đáp ứng nhu cầu cấp thiết của các địa phương về hạ tầng xã hội.

Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư trên địa bàn, kể cả những tài sản do cơ quan trung ương quản lý nhưng đã chuyển giao cho địa phương xử lý. Việc phân cấp mạnh mẽ giúp rút ngắn quy trình, giảm thời gian chờ đợi và tạo điều kiện để các địa phương chủ động lựa chọn phương án sử dụng phù hợp với nhu cầu thực tế.

Một trong những điểm đột phá của nghị quyết là cho phép chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất dôi dư để phục vụ các mục đích công cộng mà không phải chờ hoàn tất việc điều chỉnh quy hoạch. Đối với các cơ sở được sử dụng làm trụ sở cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, công trình công cộng, quốc phòng, an ninh, việc cập nhật các chỉ tiêu quy hoạch sẽ được thực hiện sau khi đã có quyết định chuyển đổi công năng.

Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để nhiều trụ sở dôi dư nhanh chóng được cải tạo thành trường học, bệnh viện, cơ sở khám chữa bệnh, trung tâm văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng hoặc các công trình phục vụ dân sinh khác. Trong bối cảnh nhiều đô thị đang thiếu quỹ đất cho giáo dục và y tế, việc tận dụng các cơ sở sẵn có sẽ giúp tiết kiệm đáng kể chi phí đầu tư, đồng thời rút ngắn thời gian triển khai dự án.

Nghị quyết cũng cho phép chuyển đổi nhà, đất dôi dư thành các cơ sở ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp khoa học và công nghệ, khu làm việc chung hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo hoặc trung tâm đổi mới sáng tạo. Trường hợp công trình hiện hữu không còn phù hợp với mục đích sử dụng mới, cơ quan có thẩm quyền được quyết định phá dỡ để sử dụng đất hiệu quả hơn mà không phải thực hiện thêm nhiều thủ tục hành chính phức tạp.

Đáng chú ý, các cơ sở nhà, đất dôi dư được phép chuyển giao về địa phương theo nguyên trạng, kể cả khi chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, bị thất lạc hồ sơ hoặc chưa xử lý xong tình trạng lấn chiếm. Quy định này giúp tháo gỡ một trong những nút thắt lớn nhất trong quá trình xử lý tài sản công thời gian qua, khi nhiều cơ sở dù bỏ không nhưng không thể đưa vào sử dụng do vướng mắc hồ sơ.

Đối với những tài sản đã được chuyển giao về cấp xã quản lý, nếu có nhu cầu phục vụ cộng đồng, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền quyết định chuyển đổi công năng thành vườn hoa, sân chơi, điểm sinh hoạt cộng đồng và các công trình công cộng khác mà không phải thực hiện thêm các thủ tục điều chuyển tài sản.

Bên cạnh việc phục vụ các mục tiêu công cộng, nghị quyết cũng tạo cơ chế khai thác tạm thời đối với các tài sản chưa có phương án sử dụng lâu dài. Các cơ sở nhà, đất dôi dư có thể được bố trí cho các cơ quan, đơn vị sử dụng tạm thời hoặc cho thuê theo hình thức niêm yết giá, chào giá cạnh tranh mà không phải thực hiện đấu giá, đấu thầu như trước đây. Nguồn lực thu được sẽ góp phần giảm áp lực cho ngân sách địa phương.

Việc ban hành Nghị quyết 31/2026/NQ-CP được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm khơi thông nguồn lực từ tài sản công sau quá trình sắp xếp bộ máy. Đặc biệt, cơ chế đặc thù cho phép chuyển đổi nhanh các cơ sở nhà, đất dôi dư thành trường học, bệnh viện và các công trình phục vụ cộng đồng được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết tình trạng thiếu hạ tầng xã hội tại nhiều địa phương, đồng thời bảo đảm tài sản công được sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí và tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.