Theo AP, trang trại của ông Cesar Mora ở miền trung bang California (Mỹ) trong những ngày đầu tháng 7 đã phát miễn phí hàng tấn quả xuân đào chín mọng cho mọi người. Thay vì bán số trái cây này, người nông dân thế hệ thứ ba quyết định phát tặng toàn bộ vì đang mắc kẹt trong một vụ kiện khiến ông không thể đưa sản phẩm ra thị trường.

Ông Mora cho biết, bản thân không thể chấp nhận cảnh hàng chục tấn trái cây chất lượng cao rụng xuống đất rồi thối rữa năm thứ hai liên tiếp. Từ đầu tháng 7, ông đã phát miễn phí hơn khoảng 45 tấn xuân đào cho người dân.

"Điều duy nhất tôi nghĩ đến là không để một sản phẩm hoàn hảo bị lãng phí. Được nhìn mọi người vui vẻ thưởng thức trái cây khiến tôi cảm thấy nhẹ nhõm phần nào giữa hoàn cảnh khó khăn này", ông chia sẻ.

Đằng sau hành động đẹp ấy là cuộc tranh chấp pháp lý kéo dài giữa ông Mora và Công ty Giumarra Brothers Fruit. Từ năm 2023, doanh nghiệp này kiện ông với cáo buộc vi phạm hợp đồng khi bán giống xuân đào trắng mang tên Monalise cho đơn vị đóng gói khác.

Giumarra cho rằng họ nắm quyền khai thác độc quyền giống cây này theo giấy phép được cấp từ công ty lai tạo giống Star Fruits Diffusion của Pháp. Phiên tòa dự kiến diễn ra trong tháng này.

Ngược lại, ông Mora tố Giumarra có hành vi kinh doanh không công bằng. Ông cho biết năm 2017 đã ký hợp đồng cho phép trồng giống Monalise, sau đó ký thêm thỏa thuận năm 2019 buộc toàn bộ sản phẩm phải được đóng gói và tiêu thụ thông qua Giumarra. Đổi lại, ông phải trả phí 2,5 USD cho mỗi cây cùng 4% doanh thu bán trái cây và phí hoa hồng bán hàng.

Theo lời ông Mora, năm 2020 có tới một nửa số xuân đào ông giao cho Giumarra bị vứt bỏ, làm lợi nhuận giảm mạnh. Năm 2022, ông tiếp tục cáo buộc công ty xuất khẩu trái cây sang Đài Loan (Trung Quốc), trái với hợp đồng quy định chỉ được tiêu thụ tại Mỹ và Canada. Giumarra phủ nhận toàn bộ các cáo buộc này.

Sau khi quyết định chấm dứt hợp tác và bán trái cây cho một đơn vị khác vào năm 2023, ông Mora bị Giumarra kiện vi phạm hợp đồng. Vụ kiện khiến ông không thể bán vụ xuân đào trong khi chờ tòa phân xử, làm mất khoảng 25% thu nhập hằng năm.

Vụ việc cũng phản ánh xu hướng ngày càng phổ biến trong ngành nông nghiệp hiện đại: các giống cây trồng mới được bảo hộ bằng quyền sở hữu trí tuệ. Theo các chuyên gia, chủ sở hữu giống cây có thể thu tiền bản quyền từ việc bán cây giống, sản lượng thu hoạch hoặc cả hai, khiến nhiều nông dân phải phụ thuộc vào các doanh nghiệp nắm quyền khai thác giống.

Thẩm phán Tòa Thượng thẩm hạt Fresno hồi tháng 5 phán quyết rằng đơn kiện của Giumarra vẫn có thể được tiếp tục, ngay cả khi giống Monalise không có bằng sáng chế cây trồng tại Mỹ, bởi hợp đồng giữa hai bên vẫn có giá trị pháp lý độc lập.

Trong lúc chờ phán quyết cuối cùng, người dân địa phương đã mặc áo với khẩu hiệu "Không để xuân đào bị lãng phí" để cùng đóng gói và phát trái cây miễn phí. Ông Mora cũng quyên góp được hơn 17.000 USD thông qua nền tảng GoFundMe nhằm trang trải chi phí pháp lý và duy trì trang trại.

"Điều an ủi duy nhất đối với tôi trong tất cả chuyện này là được chia sẻ những quả xuân đào với mọi người và thấy ai cũng thích chúng", người nông dân nói.