Vàng từ lâu đã giữ vai trò quan trọng trong các danh mục đầu tư đa dạng hóa. Trong lịch sử, vàng mang lại lợi nhuận dài hạn tương đối mạnh, thường được xem như công cụ phòng ngừa lạm phát và giúp đa dạng hóa danh mục nhờ mức tương quan thấp với cổ phiếu và các tài sản rủi ro truyền thống. Qua nhiều chu kỳ thị trường, nhà đầu tư phân bổ vào vàng với mục tiêu cải thiện cấu trúc danh mục.

Đặc biệt, trong hai năm qua, giá vàng đã tăng hơn 100% (theo chỉ số LBMA Gold Price PM), trong bối cảnh thị trường lo ngại định giá cổ phiếu cao, xu hướng “phi đô la hóa” và bất ổn địa chính trị gia tăng. Điều này càng khiến vai trò của vàng được chú ý hơn.

Vấn đề là giá vàng đang quá cao?

Tuy nhiên, đà tăng mạnh này cũng tạo ra thách thức. Vàng hiện đang giao dịch gần mức đỉnh lịch sử, cao hơn hơn 35% so với đường trung bình động 200 ngày và cao hơn khoảng 150% so với mức trung bình 10 năm dài hạn.

Ở mức giá này, nhà đầu tư có thể đặt câu hỏi: liệu vàng còn dư địa tăng tiếp không? Từ đó, một số tổ chức bắt đầu tìm kiếm các loại tài sản khác có đặc tính tương tự vàng - tức là vừa đa dạng hóa danh mục, vừa nhạy cảm với lạm phát - nhưng có triển vọng lợi nhuận rộng hơn.

Thị trường carbon - một tài sản mới nổi

Hiện nay, thị trường carbon được quản lý toàn cầu đang cho thấy nhiều đặc điểm giống vàng trong danh mục đầu tư.

Carbon (quyền phát thải khí nhà kính hoặc các công cụ tài chính gắn với chúng) đã phát triển thành một loại tài sản mang tính tổ chức với thanh khoản cao, giá trị giao dịch hàng năm vượt 1.000 tỷ USD. Sự tham gia của các tổ chức tài chính lớn và các ngân hàng toàn cầu ngày càng gia tăng.

Điều đáng chú ý là chỉ số KRBN (một quỹ ETF theo dõi giá carbon toàn cầu) đã vượt hiệu suất của S&P 500 trong 5 năm qua và cả năm 2025. Carbon cũng cho thấy mức tương quan thấp với cổ phiếu, vàng và các tài sản rủi ro truyền thống – điều này củng cố vai trò đa dạng hóa danh mục.

Quan trọng hơn, trong khi cổ phiếu và vàng đang ở mức đỉnh, nhiều thị trường carbon lớn vẫn thấp hơn các đỉnh trước đây. Đồng thời, nguồn cung carbon bị giới hạn bởi trần phát thải giảm dần hàng năm – nghĩa là nguồn cung ngày càng khan hiếm theo thiết kế chính sách. Điều này tạo ra sự khan hiếm có chủ đích và áp lực tăng giá dài hạn.

Ở một số khu vực, giá carbon còn có mức sàn liên kết với lạm phát – giúp hạn chế rủi ro giảm sâu.

Carbon có thể là “vàng mới” trong danh mục chiến lược?

Để trở thành tài sản thay thế chiến lược, một loại tài sản cần đóng góp vào danh mục ở ba khía cạnh: Tiềm năng lợi nhuận; Quản lý rủi ro; Tương quan thấp với tài sản lõi.

Trong nhiều danh mục, cổ phiếu vốn hóa lớn Mỹ là tài sản tăng trưởng chính. Vì vậy, tài sản thay thế cần cải thiện hiệu quả danh mục, chứ không chỉ thêm rủi ro.

Carbon đang dần đáp ứng tiêu chí này. Trong nhiều giai đoạn, chỉ số KRBN cho thấy tỷ lệ Sharpe (lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro) tương đương S&P 500, trong khi mức tương quan với S&P 500 chỉ khoảng 0,3 – tương đối thấp.

Điểm khác biệt lớn: carbon không phải một thị trường đồng nhất như vàng. Nó gồm nhiều hệ thống khu vực khác nhau (EU, Anh, California, Washington, RGGI…), mỗi hệ thống có chính sách và động lực cung cầu riêng. Các thị trường này có tương quan thấp với nhau, tạo thêm lợi ích đa dạng hóa nội bộ.

Hiệu suất năm 2025: Thị trường carbon phân hóa rõ rệt

Trong năm 2025, các thị trường carbon trên thế giới không tăng đồng đều mà có sự chênh lệch đáng kể giữa các khu vực.

Thị trường carbon Anh: Tăng 76% tính theo bảng Anh và tăng 93% tính theo USD. Mức tăng này vượt cả vàng, vốn tăng khoảng 67% trong cùng kỳ.

Thị trường carbon châu Âu: Tăng 16% theo nội tệ và tăng 32% tính theo USD. Đây là mức tăng cao hơn mức tăng 18% của thị trường cổ phiếu Mỹ.

Các bang tại Mỹ: California: giảm 15%; Washington: tăng 34%. Có thể thấy ngay trong nội bộ nước Mỹ, hiệu suất carbon khác biệt đáng kể.

Nhưng nếu gộp lại thành rổ carbon toàn cầu (theo quỹ KRBN) thì thị trường carbon tăng 23% trong năm 2025 so với mức tăng 18% của chỉ số S&P 500. Điều này có nghĩa là ở góc độ toàn cầu, carbon vẫn vượt nhẹ thị trường chứng khoán Mỹ, dù một số khu vực có diễn biến trái chiều.

Vì sao nên đầu tư vào thị trường carbon ở thời điểm hiện tại?

Ở châu Âu – thị trường carbon lớn nhất thế giới – nguồn cung đang bị siết chặt mạnh. Lượng dư thừa hơn 800 triệu tấn dự kiến sẽ giảm gần về 0 trước cuối thập kỷ theo quy định hiện tại.

Tại California, chương trình carbon được gia hạn đến năm 2045. Đáng chú ý, bang này có giá sàn đấu giá tăng 5% cộng lạm phát mỗi năm – tạo “mức sàn” tăng dần theo thời gian.

Anh đang xem xét liên kết với hệ thống EU ETS, có thể khiến giá hội tụ. Washington và RGGI (Đông Bắc Mỹ) cũng có cơ chế siết cung dài hạn.

Dù carbon vẫn chịu ảnh hưởng tâm lý thị trường và kinh tế vĩ mô, nhưng yếu tố chính sách khiến nó khác biệt so với hàng hóa truyền thống.

Thanh khoản và khả năng tiếp cận

Khác với dầu, khí tự nhiên hay nông sản, carbon không có chi phí lưu trữ vật lý. Điều này khiến chi phí nắm giữ dài hạn khác biệt so với hàng hóa truyền thống.

Theo ông Richard Sandor, người được xem là cha đẻ của thị trường mua bán quyền phát thải (cap-and-trade), thì trong năm 2025, tổng số hợp đồng đang được nắm giữ trên thị trường carbon đã nhiều hơn thị trường vàng.

Dù nếu tính theo giá trị tiền (USD) thì thị trường carbon vẫn nhỏ hơn vàng, nhưng thị trường carbon vẫn đang mở rộng nhanh.

Nhìn chung, với những nhà đầu tư đã có vị thế vàng, carbon có thể là một lựa chọn thay thế chiến lược. Với những ai bỏ lỡ đà tăng của vàng hoặc e ngại mức giá cao hiện tại, carbon có thể cung cấp đặc tính tương tự: lợi nhuận không tương quan cao với cổ phiếu, tiềm năng phòng ngừa lạm phát và tiếp xúc với tài sản thực.