Tác động tức thời nhất từ xung đột leo thang ở Trung Đông thể hiện qua phản ứng của thị trường tài chính: nhà đầu tư ồ ạt tìm đến các tài sản trú ẩn an toàn như vàng, trong khi thị trường chứng khoán lao dốc.

Cú sốc dầu mỏ – kênh lan truyền chính

Cơ chế lan truyền chủ yếu của cuộc xung đột đến kinh tế toàn cầu là thông qua giá dầu. Dầu Brent có thời điểm tăng vọt tới 13%, vượt mốc 82 USD/thùng – mức cao nhất kể từ tháng 1/2025 – trước khi hạ nhiệt phần nào trong phiên giao dịch châu Á hôm thứ Hai.

Iran hiện cung cấp khoảng 5% nguồn cung dầu toàn cầu. Theo báo cáo của Bloomberg Economics do Ziad Daoud và Dina Esfandiary thực hiện, nếu nguồn cung từ Iran bị gián đoạn hoàn toàn, giá dầu có thể tăng thêm khoảng 20%.

Không chỉ vậy, khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Nếu tuyến hàng hải chiến lược này bị phong tỏa, giá dầu có thể vọt lên tới 108 USD/thùng, các chuyên gia cảnh báo.

Nếu mức giá cao này duy trì trong thời gian dài, các nước nhập khẩu lớn như Trung Quốc, châu Âu và Ấn Độ sẽ chịu thiệt hại nặng nề, trong khi những nước xuất khẩu như Nga, Canada và Na Uy sẽ hưởng lợi.

Riêng với Mỹ, người tiêu dùng sẽ chịu áp lực do giá nhiên liệu tăng làm bào mòn thu nhập. Nền kinh tế Mỹ nhìn chung sẽ hứng tác động tiêu cực nhưng nhờ cuộc cách mạng dầu đá phiến biến Mỹ thành nước xuất khẩu năng lượng, những tác động này được cho là sẽ không quá nặng nề.

Tất nhiên, mọi thứ còn phụ thuộc vào diễn biến trong những ngày, tuần và tháng tới. Trong một báo cáo khác, các chuyên gia Bloomberg Economics dự báo phản ứng của Iran có thể tiếp tục leo thang.

“Iran không thể so sánh với ưu thế quân sự của Mỹ, nhưng họ có thể gây ra những tổn thất đáng kể và tìm cách kéo Mỹ sa lầy tại khu vực”, nhóm chuyên gia gồm Daoud, Esfandiary, Becca Wasser và Jennifer Welch nhận định.

Kinh tế toàn cầu thêm bất định

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vốn đã chật vật trước việc triển khai thuế quan của ông Trump và những bất định xoay quanh tác động của trí tuệ nhân tạo đối với thị trường lao động, căng thẳng Trung Đông tiếp tục làm gia tăng mức độ bất ổn.

Hoạt động hàng không trong khu vực và nhiều nơi khác bị gián đoạn. Các hãng vận tải container lớn nhất thế giới buộc phải đổi tuyến để tránh Vịnh Ba Tư.

Shane Oliver, kinh tế trưởng của AMP Ltd., cho rằng có 60% khả năng xảy ra một cuộc chiến giới hạn, trong đó ông Trump có thể tuyên bố chiến thắng trong vòng một tuần tới. Kịch bản còn lại là một cuộc đối đầu kéo dài, có thể đẩy giá dầu tăng gấp đôi lên khoảng 150 USD/thùng.

“Trong vài thập kỷ gần đây, có rất ít ví dụ về việc Mỹ can thiệp thành công để thay đổi chế độ”, ông Oliver lưu ý.

Trung Quốc chịu tác động ra sao?

Trung Quốc được dự báo là một trong những bên chịu ảnh hưởng lớn nếu nguồn cung dầu từ Iran bị gián đoạn. Theo các nhà phân tích của TD Securities, trong đó có Rich Kelly, các nhà máy lọc dầu Trung Quốc hiện nhập khẩu tới 99% lượng dầu xuất khẩu của Iran, tương đương khoảng 13% tổng lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc trong năm 2025.

“Nền kinh tế Trung Quốc sẽ mất đi một nguồn dầu giá rẻ. Nga có thể hưởng lợi khi nhu cầu từ Ấn Độ và Trung Quốc chuyển sang dầu Urals đang được bán với mức chiết khấu sâu, qua đó giúp giảm bớt áp lực tài chính đối với Điện Kremlin trong bối cảnh giá dầu thô suy giảm", nhóm phân tích viết.

Sau khi Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran khiến Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã tuyên bố hành động “công khai sát hại lãnh đạo của một quốc gia có chủ quyền và áp đặt thay đổi chế độ là điều không thể chấp nhận được”.

Diễn biến này xảy ra chỉ khoảng một tháng trước khi Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến đón tiếp Tổng thống Trump tại Bắc Kinh. Bất kỳ sự xấu đi nào trong quan hệ Mỹ - Trung đều có nguy cơ phá vỡ thỏa thuận đình chiến thương mại vốn đã giúp trấn an nhà đầu tư ở cả hai bờ Thái Bình Dương.

Những nền kinh tế dễ tổn thương

Nếu tình trạng hỗn loạn trên thị trường kéo dài, những quốc gia có “tấm đệm” tài chính mỏng sẽ đối mặt nhiều rủi ro. Theo Citigroup, các nước có dự trữ ngoại hối thấp như Argentina, Sri Lanka, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ “đứng trước nguy cơ cao về dòng vốn tháo chạy đột ngột và đồng nội tệ mất giá”.

Để bảo vệ đồng tiền, ngân hàng trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đã thông báo tạm dừng các phiên đấu giá repo kỳ hạn một tuần do diễn biến trên thị trường tài chính.

Theo nhà kinh tế Robin Brooks – tác giả bản tin Shadow Price Macro Substack – Thổ Nhĩ Kỳ còn dễ bị tổn thương do có quan hệ thương mại với Iran. “Iran là một nền kinh tế nhỏ, nhưng ở góc độ tâm lý thị trường, đây sẽ là một lý do nữa khiến giới đầu tư có cái nhìn tiêu cực về Thổ Nhĩ Kỳ,” ông viết.

Các ngân hàng trung ương sẽ làm gì?

Đối với các ngân hàng trung ương, nhiều khả năng họ sẽ giữ thái độ thận trọng trong giai đoạn đầu.

Theo các chuyên gia TD Securities, điều làm tình hình phức tạp hơn trong ngắn hạn là sự gia tăng bất định toàn cầu trên diện rộng, có thể ảnh hưởng đến cầu trong nền kinh tế, trong khi kỳ vọng lạm phát lại tăng lên.