Nông dân thay đổi giờ làm việc để tránh nắng nóng chết người

Sau khi mặt trời lặn từ lâu, nhà kính được chiếu sáng tại một trang trại ở phía bắc Tokyo, trông giống như một chiếc đèn khổng lồ giữa màn đêm. Bên trong, anh Motoaki Iijima, 36 tuổi, miệt mài thu hoạch những bông hoa đồng tiền màu hồng và cam, tránh cái nắng ban ngày ngày càng gay gắt và nguy hiểm.

Mùa hè Nhật Bản đang trở thành một cuộc chiến sinh tồn khi các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên và dữ dội hơn. Những khung giờ từng bận rộn nhất trong ngày nay bị nông dân tránh xa vì nguy cơ sốc nhiệt, thay vào đó là lịch làm việc sau khi trời tối hoặc trước bình minh.

Anh Iijima từng sử dụng trang trại trồng lúa của gia đình tại Nikko, một thị trấn nông thôn có lịch sử hàng thế kỷ, để trồng hoa. Khoảng 10 năm trước, ông chuyển sang mô hình này.

Ba mùa hè trước, một lao động bán thời gian bị sốc nhiệt khi hái hoa hướng dương trong nhà kính. Sự cố khiến anh Iijima quyết định thay đổi hoàn toàn cách làm việc.

Khi nhiệt độ bên ngoài vượt 35 độ C, nhiệt độ bên trong nhà kính có thể vượt 40 độ C. Hiện nay, anh Iijima làm việc ngoài trời suốt đêm và chỉ dừng lại khi ánh nắng buổi sáng bắt đầu trở nên khắc nghiệt.

“Khoảng thời gian lúc chạng vạng thực sự rất quý giá. Đó là lúc chúng tôi có thể làm việc bên ngoài. Chúng tôi dần trở thành những người làm việc về đêm. Đó là cách bảo vệ sức khỏe và cuối cùng là tính mạng của chúng tôi", anh Iijima nói.

Nắng nóng trở thành mối đe dọa với nông dân cao tuổi

Không chỉ Nhật Bản, nông dân tại nhiều nơi trên thế giới cũng đang thay đổi giờ làm để tránh nhiệt độ cao. Từ những người trồng lúa ở Việt Nam đến công nhân tại các vùng sản xuất rượu vang ở Tây Ban Nha, ngày càng nhiều lao động chuyển công việc sang ban đêm hoặc sáng sớm.

Nhật Bản đặc biệt dễ tổn thương trước tình trạng này. Khoảng 70% nông dân nước này từ 65 tuổi trở lên, nhóm đối tượng có nguy cơ cao trước stress nhiệt. Độ ẩm lớn càng khiến tình hình nghiêm trọng hơn.

Năm 2024, 59 lao động nông nghiệp Nhật Bản tử vong vì nắng nóng cực đoan, hơn gấp đôi con số của năm 2021.

Một khảo sát của Hiệp hội Thời tiết Nhật Bản năm ngoái cho thấy khoảng 60% nông dân ở độ tuổi 20-50 từng bị kiệt sức vì nóng hoặc biết người từng gặp tình trạng này. Gần 60% nông dân cho biết họ đã phải điều chỉnh giờ làm, chuyển sang bắt đầu sớm hơn hoặc kết thúc muộn hơn.

Theo Lancet Countdown, riêng năm 2024, nhiệt độ cao khiến ngành nông nghiệp Nhật Bản mất khoảng 926 triệu giờ lao động do người lao động không thể làm việc an toàn ngoài đồng. Tính trên toàn nền kinh tế, số giờ lao động mất đi vì nắng nóng gần như tăng gấp đôi so với mức trung bình của thập niên 1990, tương đương khoảng 46 tỷ USD thu nhập bị mất, bằng khoảng 1% GDP Nhật Bản.

Tại trang trại của Iijima, công việc hiện bắt đầu sớm hơn tới hai giờ. Miyoko Asada, một lao động kỳ cựu 68 tuổi, có mặt ngay sau khi mặt trời mọc.

“Chúng tôi phải chạy đua với thời gian”, Asada nói khi nhanh chóng cắt những bông cúc tím cùng 8 người khác trước khi nhiệt độ vượt ngưỡng an toàn.

Gà đẻ cũng phải “thức dậy” lúc nửa đêm

Ở một thị trấn gần đó, người chăn nuôi gia cầm Tetsuya Usuba cũng đang phải đối mặt với một mối đe dọa mới.

Sáu mùa hè trước, ông mất hơn 500 con gà đẻ vì sốc nhiệt trong một đợt nắng nóng kéo dài 3 ngày. Usuba và cha thậm chí phải dùng xe nâng gắn gầu lớn để đưa xác gà ra khỏi chuồng.

Giờ đây, lịch làm việc lúc nửa đêm đã trở thành một phần cố định trong cuộc sống của ông.

Đèn tại hai chuồng gà tự động bật lúc 2h30 sáng, đánh thức 4.400 con gà để chúng ăn trước khi cái nóng khắc nghiệt khiến chúng mất cảm giác thèm ăn.

Ông Usuba lắp thêm quạt, phun nước lên mái kim loại của chuồng và bổ sung axit citric vào nước uống của gà để giúp chúng chống chọi với nhiệt độ cao. Dù vậy, khi nhiệt độ bất ngờ vượt 35 độ C vào tháng trước, ông vẫn mất thêm 130 con gà.

“Mùa hè đã trở thành một mối đe dọa mới đối với những người chăn nuôi như chúng tôi, đáng sợ không kém một đợt bùng phát cúm gia cầm”, ông Usuba nói.

Chính phủ Nhật Bản cũng đã bắt đầu ứng phó. Các quy định lao động mới có hiệu lực từ năm 2025 yêu cầu doanh nghiệp xây dựng quy trình báo cáo sốc nhiệt và kế hoạch ứng phó khẩn cấp. Nhật Bản đồng thời thúc đẩy nông nghiệp thông minh, sử dụng drone và robot nhằm giảm thời gian con người phải làm việc dưới nắng nóng.

Tuy nhiên, tại trang trại của Iijima, phần lớn công việc vẫn phải thực hiện bằng tay.

Sáng sớm, công nhân nhanh chóng kiểm tra những bó hoa vừa thu hoạch, loại bỏ những chiếc lá bắt đầu héo trước khi chất lên xe tải. Khi đó chưa đến 8 giờ sáng và thời tiết vẫn còn tương đối dễ chịu.

“Nhìn kìa, những chiếc lá đó đã bắt đầu héo rồi”, một công nhân gọi.

Iijima dừng lại, nhìn lên bầu trời nhiều mây. Ông biết rằng chẳng bao lâu nữa, cái nóng sẽ lại quay trở lại.