"Bán trước, hỏi sau" trước khi quá muộn

Đợt lao dốc mới nhất diễn ra hôm thứ Tư khi cổ phiếu các công ty quản lý tài sản châu Âu như St James’s Place Plc và AJ Bell Plc lần lượt giảm 11% và 5,4%. Trong khi đó, hãng phần mềm Pháp Dassault Systèmes mất tới 22% sau khi công bố kết quả kinh doanh bị các nhà phân tích của JPMorgan Chase & Co. nhận định là “tệ hơn cả kịch bản bi quan nhất”, làm dấy lên lo ngại công ty sẽ chịu áp lực cạnh tranh từ AI.

Trước đó một ngày, một công cụ tối ưu hóa chiến lược thuế do startup ít tên tuổi Altruist Corp. ra mắt đã khiến cổ phiếu của Charles Schwab Corp., Raymond James Financial Inc. và LPL Financial Holdings Inc. đồng loạt giảm hơn 7%.

Với một số mã, đây là mức giảm sâu nhất kể từ cú sốc “chiến tranh thương mại” hồi tháng 4. Nhưng quan trọng hơn, nó phản ánh tâm lý mới đang lan rộng: “bán trước, hỏi sau” mỗi khi xuất hiện sản phẩm AI mới.

“Bất kỳ công ty nào có nguy cơ bị công nghệ thay thế đều đang bị bán tháo không phân biệt”, ông John Belton, nhà quản lý quỹ tại Gabelli Funds, nhận định.

Từ kỳ vọng bùng nổ sang nỗi sợ bị thay thế

Trong vài năm qua, AI là tâm điểm của Phố Wall, với nhóm cổ phiếu công nghệ dẫn dắt thị trường lên mức kỷ lục. Khi giá cổ phiếu tăng mạnh nhờ làn sóng đầu tư hàng trăm tỷ USD vào AI, giới đầu tư tranh cãi liệu đây có phải bong bóng hay sẽ mở ra một cuộc cách mạng năng suất.

Tuy nhiên, kể từ tuần trước, một loạt sản phẩm AI mới ra mắt đã tạo ra bước ngoặt rõ rệt. Thay vì tập trung tìm “người thắng cuộc”, nhà đầu tư giờ đây tìm cách tránh xa bất kỳ doanh nghiệp nào có nguy cơ bị AI lấn át hoặc "ăn thịt".

“Năm ngoái, câu chuyện là ai cũng tin vào AI nhưng vẫn tìm kiếm ứng dụng thực tế. Giờ đây, khi các ứng dụng ngày càng rõ ràng và mạnh mẽ, thị trường bắt đầu nghĩ đến sự gián đoạn”, ông Will Rhind, CEO của Graniteshares Advisors, nói.

Tác động lan rộng từ phần mềm sang tài chính

Ngành phần mềm vốn đã chịu áp lực vì lo ngại AI từ trước. Nhưng tuần qua, nỗi sợ lan rộng sang các lĩnh vực khác sau khi công cụ mới của Anthropic PBC gây ra đợt bán tháo diện rộng ở cổ phiếu phần mềm, dịch vụ tài chính, quản lý tài sản và cả dịch vụ pháp lý.

Hôm thứ Hai, cổ phiếu các nhà môi giới bảo hiểm Mỹ lao dốc sau khi nền tảng trực tuyến Insurify công bố ứng dụng dùng ChatGPT để so sánh giá bảo hiểm ô tô. Đến thứ Ba, nhóm cổ phiếu quản lý tài sản tiếp tục trở thành “nạn nhân” khi Altruist ra mắt sản phẩm Hazel – công cụ giúp cố vấn tài chính cá nhân hóa chiến lược cho khách hàng bằng AI.

Ông Jason Wenk, CEO Altruist, thừa nhận ngay cả ông cũng bất ngờ trước phản ứng dữ dội của thị trường, khi hàng tỷ USD vốn hóa bị “thổi bay” chỉ trong một phiên.

“Kiến trúc chúng tôi dùng để xây dựng Hazel có thể thay thế bất kỳ công việc nào trong ngành quản lý tài sản. Những việc trước đây cần cả đội ngũ thực hiện, nay có thể được AI làm với chi phí chỉ khoảng 100 USD mỗi tháng", ông Wenk nói.

Liệu thị trường đang phản ứng thái quá?

Các công ty AI như OpenAI hay Anthropic đã đạt bước tiến lớn trong lĩnh vực kỹ thuật phần mềm, với các sản phẩm hỗ trợ lập trình và sửa lỗi. Hiện họ đang mở rộng sang nhiều ngành khác.

Tuy vậy, vẫn còn nhiều câu hỏi về mức độ và tốc độ ứng dụng thực tế. Ngành ngân hàng từng đối mặt với thách thức từ tiền mã hóa và nhiều công nghệ số khác, nhưng đến nay vẫn duy trì vị thế thống trị.

Ông Belton cho rằng thị trường có thể đang đi từ cực đoan này sang cực đoan khác - từ lo sợ bong bóng AI sang hoảng sợ về sự thay thế trên diện rộng.

“Trong mọi ngành sẽ có kẻ thắng người thua. Nhưng một nguyên tắc là sự gián đoạn công nghệ thường mất nhiều thời gian hơn dự kiến để thực sự diễn ra”, ông nói.

Đợt điều chỉnh cũng phản ánh sự lo lắng chung về việc thị trường đã tăng quá mạnh trong những năm gần đây nhờ cơn sốt đầu tư AI và nền kinh tế Mỹ bền bỉ hơn kỳ vọng. Định giá cao khiến nhà đầu tư trở nên nhạy cảm với bất kỳ tín hiệu tiêu cực nào.

“Nếu chỉ có một chút thông tin mà thị trường cho là tiêu cực, cổ phiếu có thể giảm 10% - điều khó xảy ra trong một thị trường không ở mức định giá cao như hiện nay”, ông Rhind nhận định.

Trong khi đó, ông Ross Gerber, CEO của Gerber Kawasaki, cho rằng sự hoảng loạn hiện tại là quá sớm.

“Chúng ta có thể cố hình dung thế giới 5 năm tới với AI sẽ ra sao, nhưng thực tế là chưa ai biết chắc. Thị trường đang cố đưa ra phán quyết khi chúng ta vẫn còn ở giai đoạn sơ khai của công nghệ này", ông nói.

Diễn biến mới cho thấy, trên Phố Wall, AI không chỉ tạo ra những cổ phiếu tăng giá mạnh – mà còn đang trở thành cái cớ cho một “kèo giao dịch” mới: bán tháo bất kỳ doanh nghiệp nào có nguy cơ bị thay thế, trước khi quá muộn.