Tại hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” do Chứng khoán SSI tổ chức ngày 17/9, ông Nguyễn Đức Thông, Tổng giám đốc Chứng khoán SSI, chỉ ra sự chênh lệch đáng chú ý giữa vai trò của khu vực FDI trong nền kinh tế và mức độ hiện diện trên thị trường chứng khoán.

Năm 2025, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài giải ngân khoảng 27,6 tỷ USD tại Việt Nam, đồng thời tạo ra hơn 3/4 kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

“Các doanh nghiệp FDI không phải là những vị khách trong nền kinh tế Việt Nam. Trong hơn ba thập kỷ qua, họ đã xây dựng một phần lớn của nền kinh tế”, ông Nguyễn Đức Thông nhận định.

Tuy nhiên, bức tranh trên thị trường chứng khoán lại khác biệt. Theo CEO SSI, thị trường hiện có hơn 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch, khoảng 12 triệu tài khoản nhà đầu tư, với quy mô khoảng 350 tỷ USD.

Trong số này, chỉ có 10 doanh nghiệp FDI, với tổng giá trị tương đương khoảng 0,15% toàn thị trường. Đáng chú ý, kể từ năm 2017 đến nay, thị trường chưa đón thêm doanh nghiệp FDI mới nào niêm yết.

Khoảng cách này cho thấy dư địa để đưa các doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam tham gia thị trường chứng khoán vẫn còn lớn, đặc biệt khi nhiều doanh nghiệp trong khu vực này đã có thời gian dài hoạt động, sở hữu quy mô sản xuất và nền tảng kinh doanh đáng kể.

Thêm “hàng chất” cho thị trường sau nâng hạng

Câu chuyện đưa doanh nghiệp FDI lên sàn được đặt ra trong thời điểm thị trường chứng khoán Việt Nam đang có nhiều thay đổi về chính sách, hạ tầng và vị thế trên bản đồ vốn quốc tế.

Theo ông Nguyễn Đức Thông, quá trình chuyển dịch từ thị trường cận biên sang thị trường mới nổi đang tạo điều kiện để Việt Nam tiếp cận một lớp nhà đầu tư quốc tế mới.

Khác với dòng vốn chỉ tìm kiếm cơ hội giao dịch ngắn hạn, nhóm nhà đầu tư này quan tâm đến những doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh thực, chất lượng tốt và chuẩn quản trị cao. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam đáp ứng được những đặc điểm này.

Việc bổ sung các doanh nghiệp FDI lên sàn vì vậy có thể giúp giải quyết một bài toán khác của thị trường: nguồn cung cổ phiếu chất lượng cho dòng vốn mới.

Cơ cấu thị trường chứng khoán Việt Nam hiện vẫn tập trung lớn vào các nhóm tài chính, ngân hàng và bất động sản, trong khi sự hiện diện của các doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn còn hạn chế. Việc thu hút thêm những doanh nghiệp FDI hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp lên sàn có thể góp phần đa dạng hóa cơ cấu ngành nghề và mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư.

Điều này càng đáng chú ý khi dòng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam vẫn duy trì quy mô lớn. Theo số liệu được Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu đưa ra tại hội thảo, năm 2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam đạt 38,4 tỷ USD, trong đó vốn thực hiện đạt 27,6 tỷ USD.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đạt 40,62 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm trước; vốn thực hiện đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12%.

Trong khi dòng vốn FDI tiếp tục mở rộng, số lượng doanh nghiệp FDI xuất hiện trên sàn chứng khoán gần như không thay đổi. Theo ông Hoàng Văn Thu, đây chính là dư địa để thị trường mở rộng nguồn cung hàng hóa chất lượng trong thời gian tới.

Niêm yết không chỉ để huy động vốn

Ở chiều ngược lại, việc lên sàn cũng mang lại cho chính doanh nghiệp FDI những lợi ích vượt ra ngoài mục tiêu huy động vốn.

Theo CEO SSI Nguyễn Đức Thông, một doanh nghiệp đại chúng có điều kiện nâng chuẩn quản trị, gia tăng tính minh bạch, đồng thời thay đổi cách khách hàng, đối tác và nhà đầu tư nhìn nhận về thương hiệu.

Thông qua thị trường chứng khoán, doanh nghiệp còn có thể tiếp cận nguồn vốn dài hạn trong nước để phục vụ mở rộng sản xuất, kinh doanh. Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, việc niêm yết còn được ông Thông nhìn nhận là một tín hiệu về cam kết gắn bó lâu dài với thị trường Việt Nam.

Những thay đổi gần đây đối với Luật Chứng khoán và các nghị định liên quan cũng đang tạo ra lộ trình pháp lý rõ ràng hơn cho doanh nghiệp FDI tiến tới thị trường vốn.

Theo lãnh đạo SSI, nếu có thêm doanh nghiệp FDI tham gia thị trường đại chúng, lợi ích không chỉ dừng ở doanh nghiệp. Nhà đầu tư có thêm lựa chọn, thị trường chứng khoán gia tăng chiều sâu và chất lượng, trong khi Việt Nam có điều kiện kết nối sâu hơn với các dòng vốn toàn cầu.

“Khi có thêm doanh nghiệp FDI tham gia thị trường đại chúng tại Việt Nam, tất cả các bên đều được hưởng lợi”, ông Nguyễn Đức Thông nêu quan điểm.

Khuyến khích doanh nghiệp FDI IPO gắn với niêm yết

Ở góc độ cơ quan quản lý, việc mở rộng nguồn cung doanh nghiệp FDI cũng nằm trong bài toán lớn hơn về phát triển thị trường vốn để đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.

Phó Chủ tịch UBCKNN Hoàng Văn Thu cho biết, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới, thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường vốn, cần phát huy mạnh hơn vai trò huy động và phân bổ nguồn lực.

Theo số liệu ông Thu đưa ra, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội trong giai đoạn 2026-2030 ước cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương bình quân khoảng 7,7 triệu tỷ đồng mỗi năm.

Với nhu cầu vốn lớn như vậy, thị trường vốn không chỉ đóng vai trò cung ứng vốn mà cần phát triển thành một hệ sinh thái có khả năng điều tiết nguồn lực xã hội hiệu quả hơn, hỗ trợ tăng trưởng dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đối với doanh nghiệp FDI, định hướng của cơ quan quản lý là khuyến khích những doanh nghiệp có nền tảng vững mạnh, hoạt động kinh doanh tốt và có chiến lược gắn bó lâu dài với Việt Nam tham gia thị trường chứng khoán.

Theo ông Hoàng Văn Thu, trọng tâm hướng đến các doanh nghiệp không còn bị ràng buộc bởi những điều kiện riêng về chuyển đổi mô hình và chuyển nhượng cổ phần, đồng thời có nhu cầu tăng vốn để mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam thông qua IPO gắn với niêm yết.

Việc tăng sự hiện diện của doanh nghiệp FDI, theo lãnh đạo UBCKNN, có thể góp phần nâng cao uy tín, chất lượng hàng hóa, quy mô vốn hóa và thanh khoản của thị trường. Đồng thời, đây cũng có thể trở thành một kênh thu hút thêm cả vốn đầu tư trực tiếp lẫn gián tiếp từ nước ngoài.

Về phía cơ quan quản lý, UBCKNN cho biết sẽ tiếp tục tăng cường đối thoại, đồng hành với doanh nghiệp và các thành viên thị trường, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động huy động vốn, song song với yêu cầu tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật.