Người thợ mộc Hà Tĩnh hồi sinh nghề truyền thống bằng những ngôi nhà thờ gỗ mít
Cơ duyên với nghề mộc gỗ mít
Làng mộc Bến Đền, nay thuộc thôn Bến Đền, xã Đức Minh, tỉnh Hà Tĩnh, có truyền thống làm mộc khoảng 300 năm. Sinh ra trong gia đình có nghề, từ năm 6 tuổi, ông Nguyễn Văn Minh đã được cha và ông nội hướng dẫn những công đoạn đầu tiên như cầm cưa, đục, khoan gỗ. Tuy nhiên, khi ông trưởng thành, nghề mộc tại quê nhà dần trầm lắng.

Năm 1986, ông lập gia đình. Để trang trải cuộc sống, ông làm đủ nghề, từ buôn hến đến buôn lân đạm, vôi và nhiều mặt hàng khác. Cuộc sống vẫn chật vật cho đến khi ông có cơ duyên với nghề làm nhà thờ bằng gỗ mít.
Khoảng năm 2003, một vị giáo sư tìm về huyện Đức Thọ cũ để tìm gỗ mít làm nhà thờ. Biết ông Minh sinh ra ở làng mộc nổi tiếng, vị giáo sư ngỏ ý nhờ ông thực hiện công trình.
Ban đầu, ông Minh chưa thực sự tin tưởng vào hướng đi này. Trong những lần đi buôn tại các địa phương như Hương Sơn, Hương Khê, Vũ Quang (Hà Tĩnh), ông từng chứng kiến nhiều gốc mít lớn bị người dân chặt bỏ, để ngoài vườn làm củi.

“Lúc đi buôn, tôi thấy nhiều gốc mít to bị vứt ngoài vườn mà không biết giá trị của loại gỗ này. Khi vị giáo sư nhờ làm nhà thờ bằng gỗ mít, tôi cũng chỉ nhận lời cho vui, bởi lúc đó chưa nhiều người sử dụng gỗ mít để làm mộc”, ông Minh nhớ lại.
Lời đề nghị ấy khiến ông suy nghĩ về giá trị của loại gỗ tưởng chừng bình thường. Nhớ lại những lời ông nội từng kể về đặc tính, màu sắc và khả năng chạm khắc của gỗ mít, ông dần nhận ra đây có thể là hướng đi để phát triển kinh tế gia đình, đồng thời khôi phục nghề mộc truyền thống.

Năm 2007, sau khi gặp lại vị giáo sư, ông Minh được tin tưởng giao thực hiện công trình nhà thờ bằng gỗ mít trị giá 120 triệu đồng. Không có vốn, ông xin ứng trước 15 triệu đồng mua nguyên liệu, tận dụng sân trước nhà làm xưởng và thuê 4 người trong làng cùng làm, với tiền công ban đầu 25.000 đồng/ngày.
Trước quyết định của ông, không ít người lo ngại, kể cả người thân. Bởi công trình có giá trị lớn, trong khi gia đình ông vốn khó khăn, kinh nghiệm làm nhà thờ gỗ mít cũng chưa nhiều.

Không chùn bước, ông Minh đạp xe đến các huyện miền núi tìm mua những gốc mít bị bỏ đi, đồng thời tìm đến các nhà thờ để quan sát, ghi chép mẫu kiến trúc và hoa văn.
Sau hơn 6 tháng miệt mài bào, đục, đẽo, ông cùng 4 người thợ hoàn thành khung nhà thờ và các hạng mục liên quan, vận chuyển ra Hà Nội lắp dựng. Công trình hoàn thành, ông nhận số tiền còn lại theo thỏa thuận cùng những lời khen từ khách hàng. Thành công ấy giúp ông thêm tin tưởng vào lựa chọn của mình.

Những ngôi nhà thờ mang dấu ấn riêng
Sau công trình đầu tiên, xưởng mộc của ông Minh dần nhận được nhiều đơn hàng làm nhà thờ và đồ nội thất. Ông vay mượn thêm tiền đầu tư máy móc, từng bước mở rộng sản xuất. Năm 2012, ông thuê khu đất rộng khoảng 550m² tại khu vực trung tâm xã Trường Sơn, huyện Đức Thọ cũ, nay thuộc xã Đức Minh, để xây dựng xưởng.

Hiện nay, cơ sở mộc Minh Mít tập trung vào hai dòng sản phẩm chính là nhà thờ và đồ thờ nội thất. Mỗi năm, xưởng thực hiện khoảng 20-25 công trình nhà thờ, cùng hàng trăm sản phẩm đồ thờ. Giá trị công trình dao động từ vài trăm triệu đồng đến hàng tỷ đồng, tùy quy mô và yêu cầu của khách hàng.
Khách hàng của xưởng không chỉ ở Hà Tĩnh mà còn đến từ Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Nội, TP.HCM và nhiều địa phương khác. Các cấu kiện được gia công tại xưởng, sau đó vận chuyển đến địa điểm xây dựng để lắp dựng.
Theo ông Minh, mỗi nhà thờ đều có yêu cầu riêng, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, kiến trúc và mong muốn của từng dòng họ. Vì vậy, ông trực tiếp nghiên cứu, xây dựng mẫu cho từng công trình, bảo đảm tính riêng biệt và phù hợp với không gian thờ tự.

Quy trình chế tác đòi hỏi sự chính xác từ khâu chọn gỗ, gia công mộng đến chạm khắc hoa văn. Đặc biệt, những chi tiết trang trí phải được người thợ vẽ trực tiếp lên gỗ rồi mới tiến hành đục chạm thủ công. Chỉ một sai lệch nhỏ ở mối nối cũng có thể khiến các cấu kiện không khớp khi dựng nhà.
Đã có 15 năm gắn bó với xưởng, anh Nguyễn Trí Huấn đảm nhiệm khâu vẽ mẫu và trực tiếp chạm khắc hoa văn trên các cấu kiện nhà cổ. Theo anh, nghề này đòi hỏi sự kiên nhẫn, tư duy thẩm mỹ và nhiều năm rèn luyện để tạo nên những đường nét tinh xảo, đáp ứng yêu cầu của gia chủ.
Không chỉ chú trọng chất lượng sản phẩm, ông Minh còn quan tâm đến việc bảo dưỡng công trình sau bàn giao. Theo ông, gỗ tự nhiên có thể co ngót theo thời gian nên cần được kiểm tra, tu sửa khi cần thiết để duy trì độ bền và vẻ đẹp.

Ông Đinh Đức Thiện-Tộc Trưởng chi tộc họ Đinh tại xã Đức Thịnh, tỉnh Hà Tĩnh, cho biết dòng họ đã tìm hiểu nhiều cơ sở trước khi lựa chọn xưởng của ông Minh thực hiện nhà thờ.
“Những công trình của ông Minh mang nét truyền thống, phù hợp với văn hóa và không gian thờ tự của dòng họ. Vì vậy, chúng tôi tin tưởng lựa chọn xưởng thực hiện công trình”, ông Thiện chia sẻ.
Giữ nghề, tạo việc làm cho lao động trẻ
Cùng với phát triển sản xuất, xưởng mộc Minh Mít tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Cơ sở có đội ngũ thợ thường xuyên và sử dụng thêm lao động thời vụ tùy theo đơn hàng. Thu nhập của người lao động dao động khoảng 8-20 triệu đồng/người/tháng, tùy công việc và tay nghề.

Anh Nguyễn Trí Huấn cho biết, thu nhập ổn định cùng sự chân tình, cởi mở của chủ xưởng giúp người lao động yên tâm làm việc, gắn bó với nghề và tiếp tục nâng cao tay nghề.
Với ông Minh, duy trì xưởng mộc không đơn thuần là phát triển kinh tế mà còn là cách giữ gìn nghề truyền thống của quê hương. Ông mong muốn đào tạo thêm lớp thợ trẻ, nhất là ở các công đoạn đục đẽo, chạm trổ thủ công, phấn đấu tạo việc làm cho khoảng 10-12 người mỗi năm.


“Tôi mong nghề mộc truyền thống của quê hương tiếp tục phát triển, sản phẩm ngày càng đẹp, chất lượng hơn và được nhiều người trên cả nước biết đến. Qua đó, người thợ có việc làm, thu nhập ổn định, còn nghề của cha ông được gìn giữ và tiếp nối”, ông Minh bày tỏ.
Trao đổi với PV, ông Nguyễn Văn Hoài-Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Đức Minh, đánh giá xưởng mộc của ông Minh là mô hình tiêu biểu của hội viên nông dân địa phương. Cơ sở vừa tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, vừa góp phần quảng bá nghề mộc truyền thống. Thông qua các hội chợ, triển lãm, sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, mở rộng thị trường. Chính quyền địa phương cũng tạo điều kiện về mặt bằng và hỗ trợ tiếp cận các nguồn vốn phù hợp để cơ sở đầu tư máy móc, tiếp tục phát triển sản xuất.

















