Nhiều nông dân Mỹ đang phải đối mặt với chi phí sản xuất tăng vọt, đặc biệt là phân bón và nhiên liệu, khiến hoạt động canh tác vốn đã khó khăn càng thêm chật vật, teo News Week.

Một trong những nguyên nhân chính nằm ở việc chiến sự diễn ra gần eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng và nguyên liệu quan trọng bậc nhất thế giới. Kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu cách đây một tuần, hoạt động vận tải biển qua tuyến đường này gần như tê liệt. Đây là tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ hàng ngày của thế giới và gần 25% nguồn cung phân bón nitơ toàn cầu. Khi dòng chảy thương mại bị gián đoạn, giá nhiên liệu và phân bón nhanh chóng tăng mạnh.

Giá phân bón tăng vọt, nguồn cung tắc nghẽn

Chet Edinger, một nông dân trồng ngô và đậu nành tại bang South Dakota, cho biết ông đã dự đoán được tình hình ngay khi nghe tin chiến sự. Sáng ngày các cuộc tấn công bắt đầu, ông vội vàng mua thêm một chuyến urê, loại phân bón nitơ phổ biến nhất thế giới. Tuy nhiên, giá ông phải trả đã cao hơn 22% so với cuối năm ngoái, mức cao nhất ông từng thấy.

Chỉ vài ngày sau đó, thị trường gần như đóng băng. Edinger cho biết hiện tại nông dân thậm chí không thể mua thêm phân bón dù có tiền, vì nguồn hàng đã được các nhà cung cấp phân bổ cho khách hàng cũ.

Theo Josh Linville, Phó chủ tịch phụ trách thị trường phân bón của công ty môi giới hàng hóa StoneX, tình hình hiện nay là chưa từng có. Giá urê tại cảng New Orleans đã tăng từ 475 USD/tấn trước chiến tranh lên 683 USD/tấn vào ngày 6/3.

Nguồn cung toàn cầu đang chịu áp lực từ nhiều phía. Iran chiếm khoảng 10–12% lượng xuất khẩu urê toàn cầu. Trong khi đó, Qatar – nước chiếm khoảng 11% nguồn cung thế giới – buộc phải đóng cửa cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng tại Ras Laffan sau khi bị máy bay không người lái Iran tấn công. Khí tự nhiên là nguyên liệu chính để sản xuất phân bón nitơ, vì vậy việc gián đoạn sản xuất càng khiến thị trường thêm căng thẳng.

Linville cảnh báo rằng thế giới hiện không có quốc gia nào đủ khả năng nhanh chóng bù đắp phần nguồn cung bị thiếu hụt. Sản lượng ở Trung Đông suy giảm, sản xuất tại châu Âu đang ở mức thấp, trong khi Trung Quốc dự kiến chưa nối lại xuất khẩu phân bón trước tháng 8. Theo ông, nguồn cung urê toàn cầu đang đối mặt với “khủng hoảng nghiêm trọng”.

Trước áp lực chi phí tăng cao, StoneX đã phải hạ dự báo diện tích trồng ngô của Mỹ năm nay xuống 93 triệu mẫu, thấp hơn mức dự đoán trước chiến tranh là 95 triệu mẫu.

Giá dầu diesel tăng mạnh

Không chỉ phân bón, chi phí nhiên liệu cũng đang tăng nhanh. Giá dầu diesel tại Mỹ đã tăng lên trung bình 4,60 USD/gallon, tăng 83 cent chỉ trong một tuần kể từ khi xung đột nổ ra.

John Boyd, người sáng lập Hiệp hội Nông dân Da màu Quốc gia, cho biết ông vừa phải trả 4,69 USD/gallon để đổ đầy bình nhiên liệu cho máy kéo của mình. Mỗi lần tiếp nhiên liệu tốn tới 469 USD, con số rất lớn đối với nhiều nông dân vốn vẫn đang gánh nợ từ vụ mùa trước.

Gói hỗ trợ bị cho là quá nhỏ

Trước những khó khăn của nông dân, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã công bố chương trình hỗ trợ trị giá 12 tỷ USD nhằm giúp nông dân đối phó với chi phí đầu vào tăng cao và những gián đoạn thương mại.

Tuy nhiên, nhiều nông dân cho rằng khoản hỗ trợ này chỉ như “muối bỏ bể”. Boyd cho biết riêng ông đã phải gánh 80.000 USD tiền mua hạt giống, trong khi tổ chức của ông đang ghi nhận 170 trường hợp nông trại có nguy cơ bị tịch thu vì nợ nần.

Ông cũng chỉ trích các chính sách thuế quan trước đó của chính quyền Trump đã khiến ngành nông nghiệp chịu thiệt hại lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực đậu nành với tổng tổn thất ước tính 54 tỷ USD.

Khủng hoảng tích tụ nhiều năm

Theo nhiều chuyên gia và chính trị gia, cuộc chiến Iran chỉ là cú sốc mới nhất trong chuỗi khó khăn kéo dài đối với nông dân Mỹ. Ngoài chi phí tăng cao, ngành nông nghiệp còn phải đối mặt với sự bất ổn kinh tế, cạnh tranh nhập khẩu và số lượng nông trại phá sản gia tăng.

Dan Osborn, một ứng viên Thượng viện bang Nebraska, cảnh báo rằng nếu các nông trại nhỏ tiếp tục phá sản, đất đai sẽ dần rơi vào tay các tập đoàn nông nghiệp lớn. Điều này có thể làm thay đổi cấu trúc ngành nông nghiệp Mỹ khi các nhà đầu tư tài chính thay thế những gia đình nông dân truyền thống.

Tác động lan tới người tiêu dùng

Các chuyên gia cho rằng hậu quả cuối cùng của cuộc khủng hoảng sẽ không chỉ dừng lại ở nông trại. Chi phí nhiên liệu và phân bón cao sẽ làm tăng giá sản xuất thực phẩm.

Theo các nhà kinh tế nông nghiệp, giá phân bón tăng trước hết sẽ ảnh hưởng đến sản xuất cỏ khô và thức ăn chăn nuôi, từ đó làm tăng chi phí nuôi gia súc. Giá vận chuyển thực phẩm cũng sẽ tăng do chi phí diesel cao hơn.

Boyd cảnh báo người tiêu dùng Mỹ có thể chưa thấy giá thực phẩm tăng ngay lập tức, nhưng trong vài tháng tới họ sẽ bắt đầu cảm nhận rõ rệt. Ngô, lúa mì và đậu nành là nguyên liệu cho vô số sản phẩm thực phẩm, vì vậy khi chi phí sản xuất tăng, giá hàng hóa trong siêu thị cũng khó tránh khỏi tăng theo.

Một số nông dân dự đoán chi phí vận chuyển có thể khiến giá thực phẩm tăng trong vòng 30 ngày, trong khi tác động lớn hơn từ vụ mùa năm nay có thể mất khoảng 9 tháng để xuất hiện trên kệ siêu thị.