Câu chuyện của Daniel Bell, một nông dân nuôi cừu tại bang Kentucky, là ví dụ điển hình. Khi muốn xây thêm chuồng trại, ông dự định lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái để tiết kiệm chi phí vận hành. Tuy nhiên, kế hoạch nhanh chóng đổ vỡ khi chương trình hỗ trợ năng lượng nông thôn REAP của Bộ Nông nghiệp Mỹ bị đóng băng. Không có khoản trợ cấp này, dự án trở nên bất khả thi.

“Đối với tôi, đó là tự do – tự do giảm hóa đơn, tự do kiểm soát tài sản của mình", ông Bell nói. Nhưng giờ đây, lựa chọn ấy gần như không còn.

Chính sách đảo chiều, dòng tiền “bốc hơi”

Trong nhiệm kỳ trước, chính quyền Joe Biden đã bơm hàng tỷ USD vào các chương trình năng lượng sạch, đặc biệt là thông qua Đạo luật Giảm lạm phát (IRA), giúp điện mặt trời bùng nổ ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên, dưới thời Trump, hai trụ cột quan trọng nhất – chương trình REAP và tín dụng thuế năng lượng sạch – đã bị thu hẹp đáng kể.

Dữ liệu cho thấy, kể từ tháng 9/2025, Bộ Nông nghiệp Mỹ chưa cấp bất kỳ khoản tài trợ nào cho các dự án năng lượng tái tạo ở nông thôn. Hàng trăm nhà phát triển dự án buộc phải thay đổi kế hoạch hoặc chấp nhận mất trắng hàng triệu USD đã đầu tư.

Một phân tích của AP và Grist cho thấy khoảng 25% trong gần 300 nhà phát triển được khảo sát đang phải tái cấu trúc hoạt động, trong khi nhiều dự án bị đình trệ hoặc hủy bỏ hoàn toàn.

Hàng trăm dự án bị “khai tử”

Ít nhất 126 dự án điện mặt trời trên đất nông nghiệp – với tổng công suất tiềm năng lên tới 20 gigawatt, đủ cung cấp điện cho khoảng 4,5 triệu hộ gia đình – hiện đang mắc kẹt trong vòng xoáy pháp lý và tài chính.

Nguyên nhân chính là do thời hạn mới của ưu đãi thuế: các dự án phải khởi công trước tháng 7/2026 hoặc hoàn thành trước cuối năm 2027 để đủ điều kiện nhận hỗ trợ. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư không kịp xoay xở.

Bogdan Micu, CEO của công ty phát triển năng lượng mặt trời Alpin Sun, thẳng thắn: “Chúng tôi đã mất các dự án trị giá khoảng 6 triệu USD. Không có cách nào đẩy nhanh tiến độ để kịp deadline".

Nông dân chịu ảnh hưởng nặng nề nhất

Không chỉ các tập đoàn lớn, chính những nông dân quy mô nhỏ mới là đối tượng chịu tác động trực tiếp. Với họ, điện mặt trời không chỉ là giải pháp năng lượng mà còn là nguồn thu nhập bổ sung.

Elisa Lane, một nông dân trồng hoa và trái cây tại Maryland, từng được duyệt khoản tài trợ hơn 30.000 USD để lắp đặt hệ thống điện mặt trời. Nhưng ngay sau khi Trump nhậm chức, khoản tiền này bị đóng băng mà không có lời giải thích.

“Tôi thực sự hoảng loạn”, cô nhớ lại. Dù cuối cùng vẫn nhận được tiền sau nhiều tháng chờ đợi, Lane đã phải tự bỏ ra 70.000 USD để hoàn thành dự án trong tình trạng đầy rủi ro.

Trong vòng chưa đầy một năm, chương trình REAP đã trải qua hàng loạt thay đổi: đóng băng tài trợ, yêu cầu chỉnh sửa hồ sơ để loại bỏ yếu tố khí hậu và DEI, siết chặt quy định, rồi tạm dừng hoàn toàn các vòng đăng ký mới.

Cuộc đua “chạy deadline” và lợi thế nghiêng về ông lớn

Trước nguy cơ mất ưu đãi thuế, nhiều công ty năng lượng buộc phải chạy đua với thời gian. RIC Energy – một nhà phát triển lớn – cho biết họ đang “tăng tốc toàn lực” để triển khai các dự án hiện có trước khi cửa sổ chính sách đóng lại.

Tuy nhiên, điều này lại tạo ra sự phân hóa rõ rệt: các doanh nghiệp lớn với nguồn lực mạnh có thể thích nghi, trong khi các dự án nhỏ gần như không còn cơ hội.

“Thế hệ dự án tiếp theo sẽ không tồn tại nếu không có thay đổi chính sách”, CEO Jon Rappe nhận định.

Ở chiều ngược lại, một số công ty lớn lại hưởng lợi từ sự thay đổi này. Theo Nick Cohen, CEO của Doral LLC, việc cắt giảm ưu đãi thuế thậm chí giúp đơn giản hóa tài chính dự án và tạo lợi thế cho các nhà phát triển quy mô lớn.

Tương lai năng lượng sạch ở nông thôn Mỹ: Bất định

Dù điện mặt trời vẫn là một trong những nguồn năng lượng rẻ nhất và nhu cầu điện tiếp tục tăng – đặc biệt do sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI – nhưng sự thiếu ổn định về chính sách đang khiến toàn bộ ngành rơi vào trạng thái bất định.

Các chuyên gia cảnh báo rằng việc cắt giảm hỗ trợ không chỉ ảnh hưởng đến mục tiêu khí hậu mà còn làm suy yếu kinh tế nông thôn – nơi vốn phụ thuộc nhiều vào các nguồn thu bổ sung như năng lượng tái tạo.

Như cựu quan chức Bộ Nông nghiệp Robert Bonnie nhận định: “Ở những bang như Iowa hay Texas, năng lượng tái tạo không chỉ là điện – nó là thu nhập của nông dân. Bất kỳ động thái cắt giảm nào cũng sẽ gây hậu quả nghiêm trọng".

Tóm lại, sự đảo chiều chính sách dưới thời Trump đang làm rung chuyển nền tảng năng lượng sạch tại Mỹ: từ những trang trại nhỏ đến các dự án hàng tỷ USD, tất cả đều bị cuốn vào một cuộc “thanh lọc” khắc nghiệt, nơi chỉ những người đủ lớn, đủ nhanh và đủ vốn mới có thể tồn tại.