Theo kế hoạch, chi tiêu quốc phòng cơ bản sẽ tăng thêm 251 tỷ USD, đồng thời bổ sung 350 tỷ USD thông qua một dự luật ngân sách riêng. Trong khi đó, chi tiêu phi quốc phòng chỉ bị cắt giảm 73 tỷ USD – tương đương 10% – một con số bị đánh giá là quá nhỏ để bù đắp cho sự phình to của ngân sách quân sự.

Hệ quả là gì? Theo Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm (CRFB), tổng chi quốc phòng của Mỹ có thể tăng hơn 3.200 tỷ USD trong thập kỷ tới, đẩy thêm áp lực lên khoản nợ quốc gia vốn đã ở mức khoảng 39.000 tỷ USD.

Thiếu minh bạch và giả định gây tranh cãi

Giáo sư kinh tế Steve Hanke từ Đại học Johns Hopkins chỉ trích gay gắt: lời hứa “không can dự chiến tranh” trước đây của ông Trump hoàn toàn trái ngược với thực tế hiện tại.

“Ngân sách quốc phòng từng ở mức 1.000 tỷ USD, giờ ông ấy muốn nâng lên 1.500 tỷ USD. Đây là quá trình quân sự hóa quy mô lớn”, ông Hanke nói.

Trong khi đó, chuyên gia Kent Smetters từ Đại học Pennsylvania nhận định đây không phải là mức tăng lớn nhất trong lịch sử, nhưng là lớn nhất trong khoảng 80 năm trở lại đây. Ông cũng cảnh báo việc chuyển 350 tỷ USD sang dạng chi tiêu bắt buộc có thể khiến cam kết quân sự trở nên khó đảo ngược trong tương lai.

Một điểm gây lo ngại lớn là ngân sách này không đi kèm các con số cụ thể về thâm hụt hay nợ công. Chủ tịch CRFB, Maya MacGuineas, gọi đây là “sự thiếu thông tin đáng kinh ngạc”.

Nhà Trắng dự báo nợ công sẽ giảm xuống còn 94% GDP vào năm 2036, nhưng điều này dựa trên giả định tăng trưởng kinh tế trung bình 3% mỗi năm – mức mà nhiều chuyên gia cho là quá lạc quan.

Chi phí chiến tranh Iran đè nặng nền kinh tế

Đề xuất ngân sách được đưa ra trong bối cảnh Mỹ đã bước sang tháng thứ hai của chiến dịch quân sự tại Iran. Cuộc chiến này đang gây tổn thất lớn: 11,3 tỷ USD chỉ trong 6 ngày đầu; Tổng chi phí ước tính 30–45 tỷ USD sau hơn một tháng.

Trong khi đó, chính quyền vẫn chưa đưa ra mục tiêu rõ ràng, với lý do chiến tranh liên tục thay đổi từ kiểm soát hạt nhân đến thay đổi chế độ.

Hệ lụy kinh tế đã bắt đầu lộ rõ: giá xăng tăng khoảng 1/3, thị trường chứng khoán lao dốc trước khi hồi phục nhẹ, còn tỷ lệ ủng hộ dành cho ông Trump cũng suy giảm.

Tại một sự kiện riêng ở Nhà Trắng, ông Trump thậm chí ám chỉ khả năng phải hy sinh các chương trình an sinh xã hội để tài trợ cho chiến tranh.

“Chúng ta đang chiến đấu, không thể lo hết mọi thứ như chăm sóc trẻ em, Medicaid hay Medicare ở cấp liên bang", ông nói.

Theo CRFB, hệ thống An sinh Xã hội có nguy cơ mất khả năng chi trả trong vòng một thập kỷ, nhưng ngân sách mới không đưa ra bất kỳ giải pháp cải cách nào.

“Chỉ riêng việc nâng ngân sách quốc phòng lên 1.500 tỷ USD đã khiến An sinh Xã hội trở nên mong manh hơn”, ông Hanke nhận định.

“Từ lưỡi cày thành gươm giáo”

Ông Hanke ví sự thay đổi này bằng hình ảnh trong Kinh Thánh: “biến lưỡi cày thành gươm giáo” – biểu tượng của việc chuyển nền kinh tế từ thời bình sang thời chiến.

Các tổ chức giám sát ngân sách như Taxpayers for Common Sense cảnh báo rằng kế hoạch này sẽ đẩy Mỹ vào “con đường tài khóa nguy hiểm”, đặc biệt khi nợ công đã tăng thêm 2.800 tỷ USD kể từ năm 2025 và chi phí trả lãi gần chạm 1.000 tỷ USD mỗi năm.

Chủ tịch Fed, Jerome Powell, cũng đã lên tiếng cảnh báo: nếu không kiểm soát tốc độ tăng chi tiêu và nợ, hậu quả sẽ “không tốt đẹp”.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng nước Mỹ đang tiến gần đến “thời khắc phải trả giá” – khi chi tiêu quân sự, nợ công và hệ thống phúc lợi cùng lúc chịu áp lực chưa từng có.