Phán quyết gây chú ý được đưa ra bởi Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu vào tháng 4, khi tòa đứng về phía một kỹ sư công nghệ cấp cao họ Zhou. Người này bị công ty tìm cách giáng chức kèm giảm lương sâu sau khi triển khai hệ thống AI.

Tòa án khẳng định rõ ràng rằng việc tăng hiệu quả nhờ AI không được xem là “thay đổi lớn về hoàn cảnh khách quan” – điều kiện pháp lý để doanh nghiệp có thể chấm dứt hợp đồng lao động.

Khi thuật toán va chạm với luật lao động

Lập luận pháp lý của tòa án đã bác bỏ thẳng thừng các lý do từ phía doanh nghiệp và cho rằng, việc triển khai AI là quyết định kinh doanh tự nguyện, không phải là biến cố bất khả kháng như thiên tai hay thay đổi chính sách.

Đây không phải là phán quyết đơn lẻ. Trước đó, các tòa án tại Bắc Kinh đã thiết lập tiền lệ từ tháng 12/2025 khi bảo vệ một nhân viên thu thập dữ liệu bản đồ họ Liu, người bị mất việc do sự phát triển và ngày càng phổ biến của AI. Các thẩm phán nhấn mạnh rằng, doanh nghiệp không thể viện cớ AI để hợp pháp hóa việc cắt giảm nhân sự.

Theo các phán quyết này, công ty buộc phải: Đàm phán với người lao động; cung cấp đào tạo lại hoặc bố trí công việc phù hợp khác trước khi tính đến việc sa thải.

Hiệu ứng lan rộng toàn cầu

Trung Quốc hiện là trung tâm sản xuất phần lớn thiết bị điện tử tiêu dùng trên thế giới, từ điện thoại thông minh đến thiết bị nhà thông minh. Vì vậy, các phán quyết bảo vệ người lao động này có ý nghĩa vượt ra ngoài biên giới quốc gia.

Chúng đồng nghĩa với việc các tập đoàn công nghệ không thể đơn giản cắt giảm chi phí bằng cách thay thế lao động con người bằng AI – ít nhất là không thể làm điều đó mà không đối mặt với chi phí pháp lý và vận hành tăng cao.

Doanh nghiệp giờ đây buộc phải tính đến: Chi phí chuyển đổi lao động; Chương trình đào tạo lại; Chi phí vận hành cao hơn.

Những khoản chi này cuối cùng có thể bị chuyển sang người tiêu dùng, nhưng đồng thời cũng cho thấy một cách tiếp cận khác với AI – không coi con người là “tài sản có thể thay thế”.

Thông điệp gửi đến thế giới công nghệ: AI không còn là “cái cớ” để sa thải

Các chuyên gia pháp lý nhấn mạnh rằng, “chi phí của chuyển đổi công nghệ không nên chỉ do người lao động gánh chịu”. Quan điểm này có thể tác động sâu rộng đến cách các công ty công nghệ toàn cầu triển khai tự động hóa, đặc biệt là những doanh nghiệp phụ thuộc vào sản xuất tại Trung Quốc.

Thời điểm các phán quyết được đưa ra – gần trùng với dịp Ngày Quốc tế Lao động 1/5 – cũng được cho là mang tính biểu tượng. Theo Gadget Review, Trung Quốc đang phát đi một thông điệp rõ ràng: đổi mới công nghệ không đồng nghĩa với việc hy sinh quyền lợi người lao động.

Đối với người lao động trong ngành công nghệ trên toàn cầu, các tiền lệ này mang lại hy vọng rằng tự động hóa không nhất thiết đồng nghĩa với mất việc. Ngược lại, với doanh nghiệp, điều đó có nghĩa là cuộc cách mạng AI sẽ trở nên tốn kém hơn – nhưng cũng có thể công bằng và bền vững hơn.