Trong tâm thức Việt, ngựa không chỉ là phương tiện di chuyển hay hình ảnh gắn với chiến trận, mà còn là biểu trưng của ý chí và sự đồng hành thủy chung. Truyền thuyết Thánh Gióng với ngựa sắt phun lửa, bay về trời sau khi đánh tan giặc Ân, đã trở thành một trong những hình tượng bất tử của lịch sử dân tộc.

Đó là con ngựa của sức mạnh phi thường, của tinh thần xả thân vì non sông, khắc sâu thông điệp: khi Tổ quốc lâm nguy, ngay cả sắt đá cũng hóa linh thiêng để đứng lên bảo vệ bờ cõi.

Nếu ở Thăng Long xưa, Bạch Mã được xem là linh vật dẫn lối xây thành, thì vùng đất Nghệ An – Hà Tĩnh, nơi hội tụ chiều sâu văn hóa và truyền thống “địa linh nhân kiệt”, lại lưu giữ nhiều hình tượng ngựa mang đậm màu sắc sử thi và tín ngưỡng dân gian. Những “linh mã” ấy lặng lẽ canh giấc ngủ cho tiền nhân, đồng thời trở thành điểm tựa tinh thần cho các thế hệ hôm nay.

Những ngày giáp Tết, ghé thăm Đền Cuông (xã Diễn An, huyện Diễn Châu cũ), đứng trước đôi ngựa đá trầm mặc dưới chân núi Mộ Dạ, du khách như cảm nhận được hơi thở của lịch sử gắn với thời Thục Phán An Dương Vương. Không phô trương, không cầu kỳ, đôi ngựa đá mang dáng vẻ vững chãi, gợi nhắc về một thời dựng nước gian nan nhưng đầy khí phách.

Tại Đền Đức Hoàng, xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An (xã Phúc Thành, huyện Yên Thành cũ), hình ảnh ngựa chầu bên tượng Sát Hải Đại Vương Hoàng Tá Thốn lại mang sắc thái khác: uy nghiêm, trung thành và sẵn sàng xông pha vì nghĩa lớn. Con ngựa nơi đây không chỉ là linh vật hộ giá, mà còn là biểu tượng cho tinh thần dấn thân, vượt muôn dặm trường vì sự bình yên của quê hương, đất nước.

Trong các ngôi đình cổ như Đình Sừng, Đình Mỏ, xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ an (xã Lăng Thanh, Hậu Thanh cũ) hình tượng ngựa được các nghệ nhân xưa chạm khắc tinh xảo trên gỗ lim. Không mang dáng vẻ dữ dội của chiến mã, những chú ngựa hiện lên mềm mại, thong dong giữa hoa lá, mây trời. Đó là hình ảnh rất đời, rất làng quê, gửi gắm ước nguyện về một năm mới mưa thuận gió hòa, cuộc sống an yên, đủ đầy của người dân nông nghiệp.

Năm Bính Ngọ 2026 thuộc hành Hỏa, biểu trưng cho nhiệt huyết, chuyển động và đổi mới. Con ngựa của năm nay vì thế mang theo thông điệp về sự bứt phá, dám nghĩ dám làm, hướng tới những mục tiêu cao hơn sau một hành trình nhiều thử thách. Trong không gian bảng lảng khói hương nơi đền cổ Bắc Nghệ An, hình ảnh ngựa đứng chầu như một nhịp nối bền bỉ giữa quá khứ và hiện tại.

Không chỉ là biểu tượng của tài lộc hay may mắn, “mã đáo thành công” còn là lời nhắc về sự trở về trong vinh quang, gắn với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Nhịp vó linh mã vang lên mỗi độ xuân về, nhắc thế hệ trẻ trân trọng cội nguồn, nuôi dưỡng khát vọng và giữ gìn những giá trị văn hóa đã bồi đắp nên hồn quê Việt.

Xuân Bính Ngọ 2026, đi tìm hình ảnh ngựa trong truyền thuyết và đời sống tâm linh, để thấy hồn quê vẫn thăm thẳm trong từng nét chạm xưa, để thêm tin vào một năm mới nhiều nội lực, hanh thông và rạng rỡ như ánh nắng xuân đang lan tỏa trên khắp những cánh đồng quê hương.