Trong suốt nhiều thập kỷ, cụm từ "bảo toàn vốn" và "bảo toàn vốn" vô hình trung đã trở thành "vòng kim cô" thắt chặt sức sáng tạo của các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN).

Mặc dù cần thiết, tư duy này đã vô tình tạo ra sự trì trệ, khiến các doanh nghiệp nhà nước bỏ lỡ nhiều cơ hội đầu tư chiến lược do quy trình phê duyệt phức tạp và nỗi sợ trách nhiệm.

Từ quản lý hạn chế sang kiến tạo phát triển

Báo cáo mới nhất từ Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam nhận định: "Nghị quyết 79 đã thay đổi hoàn toàn hệ tọa độ này bằng cách xác định kinh tế nhà nước là công cụ vật chất để định hướng, dẫn dắt và điều tiết nền kinh tế".

Sự thay đổi tư duy từ Quản lý hạn chế sang Kiến tạo phát triển, được cụ thể hóa qua việc tách bạch rõ ràng hai nhóm doanh nghiệp.

Đối với nhóm Chiến lược (Nắm giữ >50% đến 100%): Bao gồm Quốc phòng, an ninh, năng lượng, tài chính ngân hàng, hạ tầng giao thông trọng điểm. Tại đây, Nhà nước không thoái vốn mà tập trung nguồn lực để xây dựng các tập đoàn mạnh ngang tầm khu vực.

Đối với nhóm Thương mại (Nắm giữ ≤50%): Bao gồm các ngành nghề mà tư nhân làm tốt. Nghị quyết đặt mục tiêu vốn nhà nước tại đây chỉ giữ vai trò đầu tư tài chính, và phải giảm xuống mức không chi phối (dưới 50%) để thu hút quản trị tư nhân và dòng vốn quốc tế.

Cũng theo các nhà phân tích, điểm nghẽn kinh niên của các doanh nghiệp nhà nước niêm yết, đặc biệt là nhóm ngân hàng quốc doanh (Vietcombank, VietinBank, BIDV), chính là sự mâu thuẫn giữa nhu cầu giữ lại lợi nhuận để tăng vốn (đáp ứng Basel II/III) và áp lực phải nộp cổ tức tiền mặt về ngân sách nhà nước.

Nghị quyết 79 chính là "chìa khóa" tháo gỡ mâu thuẫn này. Lần đầu tiên, một cơ chế tài chính đột phá được xác lập: Cho phép dùng nguồn thu từ cổ phần hóa và thoái vốn để tái đầu tư,... để tăng vốn điều lệ cho doanh nghiệp.

"Các doanh nghiệp này sẽ được giữ lại lợi nhuận hoặc nhận dòng vốn tái đầu tư từ SCIC. Điều này tạo ra hiệu ứng lãi kép lên giá trị sổ sách của cổ phiếu, làm cải thiện định giá và nền tảng cho sự tăng trưởng giá bền vững trong dài hạn", báo cáo đề cập.

Ba cơ chế truyền dẫn của Nghị quyết 79 tác động tới thị trường chứng khoán:

Thứ nhất, cơ chế giữ lại để tái đầu tư: Lần đầu tiên, Nghị quyết cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa và thoái vốn để tăng vốn điều lệ cho các doanh nghiệp nhà nước thay vì nộp về ngân sách. Điều này trực tiếp giải quyết bài toán thiếu hụt vốn cấp 1 cho các Ngân hàng quốc doanh như BIDV và VietinBank.

Hai là, cơ chế phân tách "Chiến lược" và "Thương mại": Quy định cứng về việc Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống tại các doanh nghiệp thương mại không thuộc diện chiến lược sẽ kích hoạt một làn sóng thoái vốn vào giai đoạn 2026-2027.

Thứ ba, cơ chế Khai thác nguồn lực đất đai: Định hướng về quản lý hiệu quả nguồn lực đất đai là động lực chính để doanh nghiệp nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp cao su đất nông nghiệp sang khu công nghiệp, mở ra tiềm năng tăng trưởng tài sản ròng (NAV) đột biến.

Vietcombank, VietinBank và BIDV hưởng lợi gì?

Trong bức tranh chung, nhóm Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà nước là đối tượng thụ hưởng sớm nhất.

Theo đó, Vietcombank được dự báo sẽ là ngân hàng đầu tiên đạt chuẩn Top 100 Châu Á. Cổ phiếu VCB sẽ tiếp tục duy trì mức P/B cao nhất ngành (2.3x) do chất lượng tài sản vượt trội.

Trong khi đó, BIDV (BID) và VietinBank (CTG) có quy mô tài sản lớn nhưng hệ số an toàn vốn (CAR) mỏng hơn VCB.

Do đó, nhóm này hưởng lợi nhiều nhất từ cơ chế được phép giữ lại lợi nhuận thay vì nộp ngân sách theo Nghị quyết 70.

"Trước đây, việc phải nộp cổ tức tiền mặt làm ảnh hưởng vốn hoạt động của CTG và BID. Nghị quyết 79 chính là cứu cánh về vốn, cho phép hai ngân hàng này mở rộng tín dụng mạnh mẽ", nhóm phân tích dự báo.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 79 xác định Năng lượng là ngành then chốt, thiết yếu, chiến lược mà Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo. Điều này đảm bảo sự hỗ trợ tuyệt đối về chính sách và vốn cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) và các đơn vị thành viên.

Đối với siêu Dự án Lô B - Ô Môn và cổ phiếu Thượng nguồn: Việc Nghị quyết nhấn mạnh hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia là tín hiệu bảo chứng cho tiến độ của chuỗi dự án khí điện Lô B - Ô Môn trị giá 12 tỷ USD.

PVS là đơn vị hưởng lợi đầu tiên và lớn nhất từ các gói thầu EPC (Thiết kế - Mua sắm - Xây dựng). Với vị thế DNNN nắm cổ phần chi phối, PVS sẽ được giao các gói thầu chiến lược mà không lo ngại về rủi ro pháp lý nhờ sự bảo trợ của Nghị quyết 79. PVD sẽ hưởng lợi từ nhu cầu khoan thăm dò gia tăng để đảm bảo an ninh năng lượng.

GAS đóng vai trò điều tiết thị trường, khi độc quyền trong phân phối khí khô và tiên phong nhập khẩu LNG. Nghị quyết ủng hộ cơ chế thị trường, cho phép GAS chuyển chi phí giá khí nhập khẩu (LNG) vào giá bán điện. Điều này bảo vệ biên lợi nhuận của GAS và cổ phiếu mang tính phòng thủ hấp dẫn trong bối cảnh lạm phát.

Khác với PVS hay GAS, PVI nằm trong danh mục phải thoái vốn của PVN. Do hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm (thương mại), PVI không thuộc diện Nhà nước cần nắm giữ >50%. Việc PVN thoái vốn sẽ giúp PVI trở thành công ty 100% vốn tư nhân, loại bỏ hoàn toàn các rào cản hành chính của doanh nghiệp nhà nước, giúp PVI được định giá lại và cơ hội câu chuyện giá cổ phiếu.