Ngày 11/3, các quốc gia thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã nhất trí giải phóng khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp. Đây được xem là đợt xả kho lớn nhất trong lịch sử của tổ chức này, vượt xa các lần can thiệp trước đây.

Mục tiêu của động thái này là nhằm ổn định nguồn cung và kìm hãm đà tăng của giá nhiên liệu do chiến tranh Trung Đông gây ra, đặc biệt khi hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới - bị gián đoạn.

Trước đó, các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu tuyến vận chuyển dầu qua vùng Vịnh bị phong tỏa kéo dài, nguồn cung dầu toàn cầu có thể sụt giảm hàng triệu thùng mỗi ngày. Điều này không chỉ đẩy giá dầu lên cao mà còn kéo theo hệ lụy lớn đối với kinh tế thế giới, từ lạm phát đến chi phí vận tải và giá nhiên liệu cho người tiêu dùng.

Chính vì vậy, việc sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược được xem là giải pháp khẩn cấp để ổn định thị trường trong giai đoạn đầu của khủng hoảng.

Kho dự trữ dầu khẩn cấp là gì?

Kho dự trữ dầu khẩn cấp là nguồn dầu được các chính phủ tích trữ nhằm đối phó với những cú sốc nguồn cung, chẳng hạn như chiến tranh, thiên tai hoặc khủng hoảng năng lượng.

Các quốc gia thành viên của IEA được yêu cầu duy trì lượng dầu dự trữ tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng. Tổng lượng dự trữ khẩn cấp của các nước này hiện lên tới hơn 1,2 tỷ thùng dầu.

Riêng Mỹ sở hữu một trong những kho dự trữ lớn nhất thế giới mang tên Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR). Kho dầu này được lưu trữ trong các hang muối khổng lồ dọc bờ Vịnh Mexico và có sức chứa tối đa hơn 700 triệu thùng dầu.

Trong lịch sử, dầu từ Kho dự trữ khẩn cấp từng được giải phóng trong một số tình huống đặc biệt, như Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, sau bão Katrina năm 2005, trong cuộc khủng hoảng Libya năm 2011, hay khi chiến tranh Nga - Ukraine bùng nổ năm 2022.

400 triệu thùng dầu – “van an toàn” của thị trường

Theo kế hoạch mới, các nước thành viên của IEA sẽ giải phóng tổng cộng 400 triệu thùng dầu, nhưng lượng dầu này không được tung ra thị trường cùng lúc, mà được phân bổ dần theo từng giai đoạn.

Một số quốc gia đã tuyên bố tham gia ngay vào chiến dịch này. Nhật Bản, Đức và Anh đều cho biết sẽ bắt đầu giải phóng một phần dầu dự trữ trong tuần tới nhằm bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Động thái phối hợp giữa nhiều nền kinh tế lớn được kỳ vọng sẽ giúp giảm bớt tâm lý hoảng loạn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Tổng thống Trump cho đến nay vẫn bác bỏ việc giải phóng dầu từ SPR. Ông nói: “Chúng ta có rất nhiều dầu”, và cho rằng giá dầu cao sẽ “tự điều chỉnh rất nhanh”.

Trong khi đó, hiện giá xăng trung bình toàn quốc tại Mỹ là 3,58 USD/gallon. Nhà phân tích Patrick De Haan của GasBuddy cho rằng có 80% khả năng giá xăng đạt 4 USD/gallon trong vòng một tháng, thậm chí sớm hơn. Riêng trong tuần này, giá có thể tăng lên khoảng 3,75 – 3,95 USD/gallon.

Liệu Kho dự trữ có giúp hạ giá xăng?

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc giải phóng dầu dự trữ không phải là giải pháp lâu dài để kéo giảm giá xăng.

Trên thực tế, nhu cầu tiêu thụ dầu của thế giới hiện lên tới khoảng 100 triệu thùng mỗi ngày. Vì vậy, lượng dầu 400 triệu thùng chỉ tương đương vài ngày tiêu thụ toàn cầu.

Các nghiên cứu từ những lần xả kho trước đây cho thấy tác động của biện pháp này đối với giá xăng thường khá hạn chế. Ví dụ, khi Mỹ giải phóng hàng trăm triệu thùng dầu từ kho dự trữ vào năm 2022, giá xăng chỉ giảm khoảng 13-33 cent mỗi gallon.

Điều đó có nghĩa là kho dự trữ chiến lược chủ yếu đóng vai trò “van an toàn” để ngăn thị trường rơi vào khủng hoảng ngay lập tức, thay vì là một công cụ có thể duy trì giá nhiên liệu thấp trong thời gian dài.

Tương lai vẫn phụ thuộc vào chiến sự

Các nhà phân tích cho rằng diễn biến của thị trường dầu trong thời gian tới sẽ phụ thuộc chủ yếu vào tình hình chiến sự ở Trung Đông.

Nếu tuyến vận chuyển dầu qua Strait of Hormuz sớm được khôi phục, nguồn cung toàn cầu có thể ổn định trở lại và giá dầu sẽ hạ nhiệt.

Ngược lại, nếu xung đột kéo dài hoặc khu vực này tiếp tục bị phong tỏa, ngay cả kho dự trữ dầu khổng lồ của thế giới cũng khó có thể ngăn được một cuộc khủng hoảng năng lượng mới.