Dù từng chịu áp lực từ cuộc chiến Iran hồi tháng 3, các chỉ số lớn của Mỹ vẫn tiếp tục bứt phá. Ngày 2/6, cả ba chỉ số chủ chốt gồm Dow Jones, S&P 500 và Nasdaq Composite đồng loạt đóng cửa ở mức cao kỷ lục. Đà tăng được hỗ trợ bởi sự bùng nổ của AI, mức thuế doanh nghiệp duy trì thấp, hoạt động mua lại cổ phiếu quy mô lớn của doanh nghiệp Mỹ và kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng của nhiều tập đoàn niêm yết.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh tươi sáng đó là những dấu hiệu cảnh báo ngày càng rõ nét. Một trong những thước đo được giới tài chính đánh giá cao nhất hiện nay là chỉ số Shiller P/E, còn được gọi là CAPE Ratio. Không giống chỉ số P/E thông thường chỉ dựa trên lợi nhuận của 12 tháng gần nhất, Shiller P/E sử dụng lợi nhuận bình quân đã điều chỉnh lạm phát trong suốt 10 năm, giúp phản ánh chính xác hơn mức định giá dài hạn của thị trường.

Theo dữ liệu được truy ngược từ năm 1871, mức Shiller P/E trung bình của thị trường Mỹ chỉ khoảng 17,4 lần. Thế nhưng đến ngày 2/6/2026, chỉ số này đã vọt lên 42,84 lần, gần chạm mức cao nhất lịch sử. Trong suốt 155 năm qua, Shiller P/E chỉ vượt ngưỡng 40 đúng ba lần và mức hiện nay là cao thứ hai lịch sử, chỉ thấp hơn đỉnh 44,19 lần được ghi nhận vào cuối năm 1999, ngay trước khi bong bóng công nghệ dot-com sụp đổ.

Điều khiến giới đầu tư lo lắng là lịch sử cho thấy mỗi khi thị trường bước vào vùng định giá quá cao, một đợt điều chỉnh lớn thường xuất hiện sau đó. Thống kê cho thấy năm lần trước khi CAPE Ratio vượt ngưỡng 30 đều kết thúc bằng các đợt giảm mạnh từ 20% đến gần 90% trên một hoặc nhiều chỉ số chứng khoán lớn. Dù công cụ này không thể dự báo chính xác thời điểm thị trường đảo chiều, nó thường đóng vai trò như tín hiệu cảnh báo sớm về rủi ro tích tụ.

Nhiều chuyên gia cho rằng, sự bùng nổ của AI đang đóng vai trò tương tự Internet cuối thập niên 1990, khi nhà đầu tư sẵn sàng trả mức giá rất cao cho các doanh nghiệp được xem là hưởng lợi từ cuộc cách mạng công nghệ mới. Chính tâm lý lạc quan này đã đẩy định giá cổ phiếu lên mức mà nhiều người cho là khó có thể duy trì lâu dài.

Tuy nhiên, lịch sử cũng mang đến một góc nhìn tích cực hơn cho các nhà đầu tư dài hạn. Theo nghiên cứu của Bespoke Investment Group, kể từ cuộc Đại suy thoái năm 1929 đến nay, thị trường chứng khoán Mỹ đã trải qua 27 chu kỳ giảm giá lớn. Thời gian trung bình của mỗi thị trường gấu chỉ khoảng 286 ngày, tương đương chưa đầy 10 tháng và không có chu kỳ nào kéo dài quá 630 ngày.

Ngược lại, các giai đoạn thị trường tăng giá lại kéo dài lâu hơn rất nhiều. Trung bình một chu kỳ tăng kéo dài hơn 1.000 ngày, tương đương gần ba năm. Thậm chí có tới 10 chu kỳ tăng giá kéo dài trên 1.300 ngày, tức lâu gấp đôi so với thị trường gấu dài nhất trong gần một thế kỷ qua.

Điều đó cho thấy dù nguy cơ điều chỉnh đang hiện hữu, triển vọng dài hạn của thị trường chứng khoán Mỹ vẫn được đánh giá tích cực. Các đợt giảm mạnh trong quá khứ cuối cùng đều được thay thế bằng những chu kỳ tăng trưởng mới khi kinh tế và doanh nghiệp tiếp tục phát triển.

Dù vậy, với việc Shiller P/E đang tiến sát mức cao nhất lịch sử, giới đầu tư ngắn hạn có lý do để thận trọng. Sau giai đoạn tăng nóng nhờ AI, thị trường đang bước vào vùng định giá mà lịch sử cho thấy thường đi kèm những biến động khó lường. Câu hỏi hiện nay không còn là liệu Phố Wall có điều chỉnh hay không, mà là khi nào đợt điều chỉnh đó sẽ xuất hiện và mức độ tác động sẽ lớn đến đâu.