Theo The Nation, các thẩm phán bảo thủ nhiều khả năng sẽ ngăn ông Trump sa thải Thống đốc Lisa Cook - không phải vì nguyên tắc, mà vì họ quan tâm đến Cục Dự trữ Liên bang (Fed).

Tòa án Tối cao Mỹ đã phát đi tín hiệu cứng rắn với Tổng thống Donald Trump, không phải vì những tranh cãi chính trị hay hiến pháp quen thuộc, mà bởi các lợi ích tài chính khổng lồ đang đứng trước nguy cơ bị xáo trộn. Khi tiền bạc, thị trường và quyền lực kinh tế bị động chạm, ranh giới quyền lực của Nhà Trắng dường như bắt đầu hiện rõ.

Tòa án Tối cao Mỹ hôm thứ Tư đã nghe tranh luận miệng trong vụ ông Trump kiện bà Cook, xoay quanh nỗ lực bị xem là trái pháp luật của Tổng thống nhằm sa thải vị thống đốc này. Các lập luận pháp lý trong vụ việc này không xa lạ với những ai đã theo dõi quá trình ông Trump gia tăng quyền lực mang màu sắc độc đoán trong bộ máy liên bang: Tổng thống cho rằng ông có quyền sa thải bất kỳ ai; còn bà Cook đáp lại rằng “không phải như vậy, và hệ thống này không vận hành theo cách đó”.

Trong hơn một năm qua, Tòa án Tối cao nhìn chung tỏ ra sẵn sàng cho phép ông Trump sa thải bất kỳ quan chức nào ông muốn. Lý do được viện dẫn là “Học thuyết Hành pháp Đơn nhất” (Unitary Executive Theory) - một học thuyết mang tính biên lề do các học giả Cộng hòa xây dựng nhằm biện minh cho việc phá bỏ nhà nước điều tiết, và đã được các thẩm phán bảo thủ của Tòa án Tối cao chấp nhận trong những năm gần đây. Theo học thuyết này, mọi cơ quan độc lập do Quốc hội lập ra đều chịu ảnh hưởng của Tổng thống.

Dựa trên logic đó, Tòa án Tối cao đã cho phép ông Trump sa thải các thành viên Hội đồng Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB) và nhiều khả năng cũng sẽ cho phép ông làm điều tương tự với Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC). Nếu học thuyết này được áp dụng nhất quán, ông Trump hoàn toàn có thể sa thải Lisa Cook.

Tuy nhiên, theo The Nation, lần này Tòa án Tối cao sẽ không làm hài lòng ông Trump. Trong khi Trump vung “cây đũa phép” hành pháp với Fed, ông dường như quên rằng Tòa án Tối cao chính là tác giả của cả cuốn sách phép thuật. Và họ có thể khiến câu thần chú mất tác dụng bất cứ lúc nào.

Không giống NLRB hay FTC, các thẩm phán Cộng hòa thích Fed. Họ thích tính độc lập của Fed và vai trò mà Fed đang đảm nhiệm. Vì Học thuyết Hành pháp Đơn nhất thực chất chỉ được “kích hoạt” khi ông Trump bắt đầu nhắm vào các cơ quan mà phe Cộng hòa không ưa, nên không khó để các thẩm phán tuyên bố rằng học thuyết này… không áp dụng với Fed - cơ quan độc lập duy nhất mà họ thực sự quan tâm.

Thực tế, Chánh án John Roberts đã đặt nền móng cho việc trao cho Fed một “lớp áo bảo vệ” đặc biệt khi ông mô tả Fed là một cơ quan “có cấu trúc độc nhất, nửa công nửa tư”.

Thẩm phán Brett Kavanaugh cũng từng phát biểu theo hướng tương tự. Điều đó đồng nghĩa ít nhất hai thẩm phán bảo thủ sẵn sàng cho phép ông Trump thao túng mọi cơ quan độc lập - trừ Fed.

Vì sao? Câu trả lời đơn giản là Fed tác động trực tiếp đến lợi ích tài chính của chính các thẩm phán và các nhà tài trợ giàu có đứng sau họ. Sự ổn định của chính sách tiền tệ và tính độc lập của Fed là yếu tố sống còn đối với thị trường chứng khoán và khối tài sản của giới nhà giàu. Làm suy yếu Fed có thể - không hề cường điệu - khiến nền kinh tế sụp đổ.

Theo The Nation, việc trao cho ông Trump quyền kiểm soát cá nhân đối với Fed rõ ràng là tai họa cho giới kinh doanh. Và khác với các vấn đề như phá thai hay kiểm soát súng đạn, khi liên quan đến tiền, phe Cộng hòa đặc biệt nghiêm túc.

Chính vì vậy, sự hoài nghi của đa số thẩm phán đối với ông Trump trong vụ này chỉ có thể hiểu được nếu nhìn vào hệ quả tài chính và kinh tế quốc gia. Lập luận của chính quyền Trump cho rằng bà Cook bị sa thải “vì lý do chính đáng”, với cáo buộc bà từng gian lận thế chấp trước khi gia nhập Fed - một cáo buộc bị xem là không có cơ sở. Các thẩm phán đặt câu hỏi: liệu hành vi (nếu có) trước khi nhậm chức có đủ làm căn cứ sa thải hay không, và liệu bà Cook có quyền tự bào chữa hay không.

Lý do duy nhất khiến Tòa án tỏ ra dè dặt lần này là vì nếu tổng thống có thể tùy ý sa thải các ủy viên Fed, toàn bộ chính sách tiền tệ quốc gia sẽ phụ thuộc vào ý chí của Trump.

Cuối cùng, ngay cả thẩm phán Kavanaugh - người từng ủng hộ quyền lực hành pháp mạnh - cũng phải đặt câu hỏi: điều gì sẽ ngăn các tổng thống tương lai “ngụy tạo lý do” để thanh trừng các ủy viên Fed không cùng quan điểm? Bởi nếu ông Trump làm được, một tổng thống Dân chủ trong tương lai cũng có thể làm điều tương tự. “Gieo gió gặt bão”, thảm phán Kavanaugh cảnh báo.

Do đó, ông Trump có khả năng sẽ thua vụ này, đơn giản vì ông đang động vào một thứ mà Tòa án Tối cao cho là quan trọng.