“Tôi nhận ngày càng nhiều cuộc gọi từ bạn bè. Tổng tài sản đã rời khỏi California hiện là 1.000 tỷ USD”, ông Palihapitiya viết trên mạng xã hội X.

Ông cho biết chỉ vài tuần trước, tổng tài sản của các tỷ phú tại California vào khoảng 2.000 tỷ USD, nhưng hiện một nửa đã rời đi, kéo theo nguồn thu thuế thu nhập, thuế bán hàng, thuế bất động sản, cùng toàn bộ đội ngũ nhân sự, tiền lương và các khoản thuế liên quan.

Thuế tỷ phú: Kích hoạt làn sóng rút lui

Đề xuất thuế tài sản tỷ phú là một sáng kiến trưng cầu dân ý do Công đoàn Nhân viên Dịch vụ Quốc tế – United Healthcare Workers West (SEIU-UHW) hậu thuẫn, đại diện cho hơn 120.000 nhân viên y tế. Nếu được thông qua, sáng kiến này sẽ đánh thuế một lần 5% trên tổng tài sản của các tỷ phú tại California.

Đối tượng chịu thuế bao gồm doanh nghiệp, chứng khoán, tác phẩm nghệ thuật, đồ sưu tầm và tài sản trí tuệ, nhưng loại trừ bất động sản cùng một số quỹ hưu trí, tài khoản nghỉ hưu.

Theo bản tóm tắt của Tổng chưởng lý California, nguồn thu từ sắc thuế này “có khả năng” mang về hàng chục tỷ USD trong vài năm.

Tuy nhiên, ông Palihapitiya phản bác mạnh mẽ. Ông cho rằng tài chính California sẽ xấu đi nghiêm trọng vì các tỷ phú đơn giản là rời đi, mang theo tiền thuế và việc làm. “Các tỷ phú California từng là nguồn thu thuế ổn định… Họ giống như đàn cừu có thể xén lông mãi. Giờ thì California sẽ mất nguồn thu này vĩnh viễn", ông cảnh báo và cho rằng thâm hụt ngân sách sẽ bùng nổ.

“Nếu sáng kiến này không bị rút lại, làn sóng tỷ phú rời đi sẽ không dừng. Khi không còn người giàu, tầng lớp trung lưu sẽ phải gánh hóa đơn".

Mốc 1/1/2026 được coi là thời hạn then chốt để tránh khoản thuế 5% tiềm năng. Trước đó, nhiều tỷ phú đã hành động. Sergey Brin, đồng sáng lập Google, được cho là đã chuyển một phần lớn hoạt động kinh doanh ra khỏi California ngay trước Giáng sinh; các pháp nhân liên quan đã chấm dứt hoặc dời 15 công ty LLC quản lý đầu tư. Đồng sáng lập Google Larry Page cũng có động thái tương tự. Peter Thiel - đồng sáng lập PayPal - thì mở văn phòng mới tại Miami cho công ty đầu tư của mình.

“Đóng ít thuế nhất có thể”?

Câu hỏi giới siêu giàu có đóng đủ thuế hay không từ lâu đã gây tranh cãi. Trang vận động cho chính sách thuế nêu rõ: khoảng 200 người nắm giữ 2.000 tỷ USD tài sản, phần lớn sẽ không bao giờ bị đánh thuế trọn vẹn do các kẽ hở pháp luật.

Thực tế là tỷ phú làm giàu bằng tài sản, không phải lương. Khi tài sản tăng giá, giá trị ròng tăng theo, nhưng thuế chỉ phát sinh khi bán. Thuế lãi vốn thường thấp hơn thuế thu nhập.

Giáo sư Scott Galloway (ĐH NYU) từng nói rằng nếu muốn xây dựng tài sản, bạn nên "đóng ít thuế nhất có thể”. Lời khuyên của ông: mua cổ phiếu, không bán, và vay dựa trên cổ phiếu đó. Ví dụ, thay vì bán cổ phiếu đã tăng giá và phải nộp thuế lãi vốn, nhà đầu tư vay thế chấp trên danh mục, vừa có tiền mặt, vừa trì hoãn thuế, trong khi tài sản vẫn tiếp tục tăng. Lãi vay thường thấp hơn khoản thuế phải trả nếu bán.

Dĩ nhiên, chọn đúng cổ phiếu không hề dễ. Nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett khuyến nghị cách đơn giản hơn: mua quỹ chỉ số S&P 500 – cách tiếp cận dễ tiếp cận, đa dạng hóa, phù hợp với hầu hết mọi người.

Bất động sản là kênh làm giàu khác nhờ ưu đãi thuế: khấu trừ lãi vay, thuế tài sản, bảo hiểm, chi phí bảo trì; khấu hao giúp giảm thu nhập chịu thuế; cùng các công cụ như tái cấp vốn hay 1031 exchange để tiếp tục tích lũy thay vì bán.

Ngày nay, không cần là triệu phú để đầu tư địa ốc. Các nền tảng gọi vốn cộng đồng cho phép đầu tư từ 100 USD, tiếp cận thu nhập cho thuê mà không phải quản lý tài sản. 

Làn sóng tỷ phú rời California cho thấy thuế tài sản có thể gây phản tác dụng, khi vốn và việc làm dịch chuyển nhanh hơn chính sách. Dù tranh luận còn tiếp diễn, một thông điệp nổi bật là: cách người giàu quản lý tài sản, thuế và địa điểm cư trú đang định hình lại bản đồ tài chính – và những bài học đó không chỉ dành cho tỷ phú.