Tại thị trấn Dalgo Mahas ở miền bắc Sudan, những người đàn ông mang máy dò kim loại len lỏi qua các sườn núi khô cằn để tìm vàng. Không có thiết bị bảo hộ, không tiêu chuẩn an toàn, họ đào bới giữa môi trường đầy nguy hiểm chỉ với hy vọng kiếm đủ tiền nuôi gia đình.

Các mỏ vàng thủ công như ở Dalgo Mahas hiện mọc lên khắp Sudan và trở thành một phần quan trọng trong “nền kinh tế chiến tranh” của quốc gia này.

Sau khi Nam Sudan tách ra năm 2011 khiến Khartoum mất hơn 2/3 nguồn thu dầu mỏ, vàng nhanh chóng trở thành cứu cánh kinh tế. Có thời điểm, kim loại quý này chiếm tới 70% nguồn thu quốc gia và mang về lượng ngoại tệ sống còn cho chính phủ Sudan.

Giờ đây, vàng tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong cuộc chiến giữa quân đội Sudan và lực lượng bán quân sự RSF. Theo các chuyên gia do Liên Hợp Quốc ủy nhiệm, lượng lớn vàng đang bị buôn lậu ra nước ngoài để tài trợ cho các nhóm vũ trang kiểm soát khu vực khai thác ở Darfur và Kordofan.

Cuộc xung đột đã khiến ít nhất 59.000 người thiệt mạng và đẩy hơn 10 triệu người phải rời bỏ nhà cửa, tạo nên cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới hiện nay.

Nhiều người mất kế sinh nhai buộc phải lao vào các mỏ vàng bất hợp pháp để tồn tại.

“Tôi chẳng còn biết làm gì ngoài đào vàng”, thợ mỏ 28 tuổi Atta al-Khazin nói. Anh từng làm nông nhưng giá nhiên liệu tăng cao khiến việc canh tác không còn đủ sống.

Một thợ mỏ khác là Zahir Adam, đến từ Darfur, cho biết ngành khai thác vàng đã thu hút ngày càng nhiều người kể từ khi chiến tranh bùng nổ cách đây hơn ba năm.

“Họ không còn lựa chọn nào khác. Rất nhiều gia đình đang sống nhờ vàng", anh nói.

Theo số liệu chính thức, Sudan khai thác khoảng 70 tấn vàng trong năm ngoái, tăng từ mức 64 tấn của năm 2024, đưa nước này vào nhóm những quốc gia sản xuất vàng lớn nhất châu Phi. Riêng năm 2025, vàng mang về khoảng 1,8 tỷ USD doanh thu.

Tuy nhiên, phần lớn sản lượng đến từ các mỏ thủ công gần như không chịu sự quản lý nào.

Các thợ mỏ thường nghiền đá quặng rồi dùng thủy ngân độc hại để tách vàng. Hỗn hợp này sau đó được nung nóng để thủy ngân bay hơi, chỉ còn lại vàng thô.

Quy trình này không chỉ đe dọa tính mạng người khai thác mà còn gây ô nhiễm nghiêm trọng cho cộng đồng xung quanh.

Liên Hợp Quốc cho biết hơn 50% lượng vàng khai thác tại Sudan không đi qua hệ thống thương mại chính thức mà bị buôn lậu ra nước ngoài.

Tai nạn sập mỏ chết người cũng diễn ra thường xuyên. Tháng trước, ít nhất 7 thợ mỏ thiệt mạng trong vụ sập hầm ở bang Biển Đỏ. Trước đó hồi tháng 1, thêm 13 người chết trong một vụ tương tự ở Nam Kordofan.

Sau khi cựu Tổng thống Omar al-Bashir bị lật đổ năm 2019, chính phủ chuyển tiếp từng cố gắng siết quản lý ngành khai thác vàng. Nhưng mọi nỗ lực bị chặn đứng sau cuộc đảo chính quân sự năm 2021 và cuộc nội chiến nổ ra từ năm 2023.