Sở Tài chính TP.Huế vừa báo cáo Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố về kết quả triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 38/2021/QH15 của Quốc hội gắn với xây dựng và phát triển TP.Huế trực thuộc Trung ương theo mô hình đô thị di sản, bảo tồn và phát huy giá trị Quần thể di tích cố đô Huế, phát triển du lịch bền vững và kinh tế văn hóa.

Theo báo cáo, trong 6 cơ chế, chính sách đặc thù được Quốc hội cho phép thí điểm, TP.Huế đã triển khai 5 cơ chế và có một cơ chế chưa phát sinh để áp dụng trên thực tế.

Đối với cơ chế nâng mức dư nợ vay từ 20% lên tối đa 40% số thu ngân sách địa phương được hưởng theo phân cấp, TP.Huế đã có thêm dư địa huy động vốn cho đầu tư phát triển. Những năm gần đây, hạn mức dư nợ vay của địa phương đạt khoảng 3.500-4.000 tỷ đồng mỗi năm, gần gấp đôi so với trước đây.

Hiện, ngoài các dự án đang triển khai với tổng vốn vay khoảng 709 tỷ đồng, thành phố tiếp tục lập hồ sơ đề xuất hai dự án sử dụng vốn vay nước ngoài gồm dự án Cải thiện môi trường nước TP.Huế giai đoạn 2 và dự án Phát triển đô thị tổng hợp TP.Huế thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cơ chế này giúp địa phương có thêm nguồn lực đầu tư hạ tầng, cải thiện môi trường và sinh kế cho người dân, đồng thời vẫn bảo đảm cân đối nguồn trả nợ bình quân khoảng 90 tỷ đồng mỗi năm.

Một trong những chính sách mang lại hiệu quả rõ nét là cơ chế ngân sách Trung ương bổ sung 70% số tăng thu từ hoạt động xuất nhập khẩu. Giai đoạn 2022-2025, Huế được bổ sung khoảng 120 tỷ đồng, trong đó năm 2023 nhận 19,6 tỷ đồng và năm 2024 gần 100,5 tỷ đồng để đầu tư kết cấu hạ tầng.

Tuy vậy, Sở Tài chính TP.Huế cho rằng nguồn bổ sung này còn thiếu tính ổn định do phụ thuộc vào kết quả xuất nhập khẩu và điều kiện ngân sách Trung ương. Vì vậy, địa phương kiến nghị tiếp tục duy trì cơ chế nhưng điều chỉnh theo hướng mở rộng phạm vi tính toán để nâng cao hiệu quả.

Đối với cơ chế tăng 45% định mức chi thường xuyên theo dân số, Huế được giao tăng tương ứng 576 tỷ đồng theo định mức từ năm 2022. Thành phố ưu tiên nguồn lực này cho giáo dục, bảo dưỡng hạ tầng giao thông, thủy lợi, cây xanh, điện chiếu sáng, vệ sinh môi trường, bảo tồn di sản cũng như hỗ trợ các địa bàn miền núi, vùng khó khăn.

Dù vậy, Sở Tài chính đánh giá mức tăng này vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển của một thành phố trực thuộc Trung ương.

Đáng chú ý nhất là cơ chế về phí tham quan di tích. Theo báo cáo, từ năm 2022 đến nay, số thu nộp ngân sách từ nguồn phí này đạt gần 724 tỷ đồng, gồm 34 tỷ đồng năm 2022, 185 tỷ đồng năm 2023, 235 tỷ đồng năm 2024 và khoảng 270 tỷ đồng năm 2025.

Nguồn thu này đã giúp thành phố bố trí vốn phục vụ công tác trùng tu, tôn tạo hàng chục công trình di tích.

Đến nay, Huế đã bố trí hơn 634 tỷ đồng để triển khai gần 70 dự án trùng tu, tôn tạo di tích và di sản, góp phần bảo tồn Quần thể di tích cố đô Huế và tạo nền tảng phát triển du lịch văn hóa bền vững.

Sở Tài chính TP.Huế đánh giá, đây là một trong những cơ chế phát huy hiệu quả rõ rệt nhất và đề xuất tiếp tục được Quốc hội cho phép áp dụng trong giai đoạn tiếp theo.

Đối với Quỹ Bảo tồn di sản Huế, sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 84/2022/NĐ-CP, địa phương đã thành lập Hội đồng quản lý quỹ và ban hành điều lệ hoạt động.

Đến cuối năm 2025, quỹ tiếp nhận khoảng 8,3 tỷ đồng và giải ngân hơn 6,7 tỷ đồng, trong đó chủ yếu dành cho dự án bảo tồn, tu bổ lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dũ.

Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực xã hội hóa vẫn gặp nhiều khó khăn do chưa có cơ chế đủ hấp dẫn để khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia tài trợ.

Trong khi đó, cơ chế cho phép địa phương hưởng 50% nguồn thu từ bán tài sản công gắn liền với đất thuộc cơ quan Trung ương quản lý vẫn chưa được triển khai do chưa phát sinh nguồn thu.

Nguyên nhân là việc sắp xếp, xử lý nhà đất thuộc hoàn toàn vào quyết định của các bộ, ngành Trung ương nên địa phương không chủ động được.

Đánh giá chung sau 5 năm thực hiện Nghị quyết số 38/2021/QH15, Sở Tài chính TP.Huế khẳng định các cơ chế, chính sách đặc thù đã trở thành công cụ pháp lý quan trọng, tạo thêm dư địa chính sách và nguồn lực cho TP.Huế trong quản lý, điều hành phát triển kinh tế - xã hội.

Giai đoạn 2022-2025, thành phố đã huy động khoảng 2.137 tỷ đồng cho đầu tư phát triển. Các nguồn lực này góp phần tăng thu ngân sách địa phương, cải thiện khả năng cân đối thu - chi, huy động thêm nguồn lực ngoài ngân sách và giảm áp lực hỗ trợ từ ngân sách Trung ương.

Nhờ đó, Huế có thêm điều kiện đầu tư đồng bộ kết cấu hạ tầng đô thị, giao thông, tập trung nguồn lực cho bảo tồn di sản, từng bước khẳng định vai trò là trung tâm văn hóa - du lịch đặc sắc, trung tâm khoa học - công nghệ, y tế chuyên sâu và giáo dục - đào tạo của cả nước, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu đưa Huế trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào đầu năm 2025.

Tuy nhiên, báo cáo cũng thẳng thắn nhìn nhận việc triển khai Nghị quyết số 38 chưa tạo được bước chuyển biến mang tính đột phá như kỳ vọng ban đầu.

Theo Sở Tài chính, quy mô nguồn lực bổ sung vẫn còn nhỏ, chưa đủ hình thành các động lực tăng trưởng mới có sức lan tỏa lớn. Nhiều cơ chế đặc thù chưa đủ mạnh để khơi thông nguồn lực xã hội, nhất là khu vực tư nhân và các nhà đầu tư chiến lược.

Bên cạnh đó, một số chính sách dù đã được ban hành nhưng quá trình triển khai phụ thuộc lớn vào các bộ, ngành Trung ương, điển hình như chính sách khai thác nguồn thu từ bán tài sản công, dẫn đến chưa phát huy hiệu quả như mong muốn.

Sở Tài chính TP.Huế cũng chỉ ra ba nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trên. Thứ nhất, giai đoạn đầu triển khai Nghị quyết trùng với thời điểm dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế, thu ngân sách và khả năng huy động nguồn lực.

Thứ hai, các cơ chế của Nghị quyết số 38 mới chỉ tạo hiệu quả bước đầu, chưa có chính sách thực sự vượt trội để tạo sức bật mạnh mẽ cho Huế.

Thứ ba, nhận thức của một số sở, ngành, địa phương về vai trò của Nghị quyết chưa đầy đủ, dẫn đến chưa phát huy hết trách nhiệm trong quá trình triển khai.

Từ kết quả tổng kết 5 năm thực hiện, Sở Tài chính TP.Huế đề xuất kiến nghị Trung ương cho phép TP.Huế tiếp tục duy trì các cơ chế đặc thù đã phát huy hiệu quả, đồng thời xây dựng nghị quyết mới với những chính sách mạnh hơn, mang tính đột phá hơn để tạo động lực phát triển trong giai đoạn tiếp theo...