Ba ngày sau vụ tấn công hôm thứ Bảy tuần trước nhằm vào Iran, lực mua ban đầu đối với kim loại quý nhanh chóng suy yếu. Đến thứ Ba, thị trường chứng kiến cú đảo chiều mạnh: giá vàng bất ngờ giảm 4%, còn bạc có lúc lao dốc tới 10%.

Một nguyên nhân cơ bản được nhắc đến là sự trở lại của “nhu cầu trú ẩn” đối với đồng USD. Chỉ số đồng bạc xanh tăng trong tuần này, bất chấp chứng khoán và trái phiếu Mỹ sụt giảm mạnh. Khi USD hồi phục, sức hấp dẫn của vàng thường giảm bớt.

Cả các quỹ công lẫn tư tại Trung Đông – hiện đối mặt nguy cơ Iran trả đũa – có thể đang ưu tiên thanh khoản bằng USD. Giá dầu và khí đốt niêm yết bằng đồng bạc xanh tăng vọt cũng có thể thúc đẩy nhu cầu tiền mặt bằng đồng tiền dự trữ toàn cầu này.

Tuy nhiên, lý do chính khiến USD tăng giá có lẽ nằm ở tác động nặng nề mà cú sốc năng lượng kéo dài có thể gây ra cho các nền kinh tế lớn ở châu Âu và châu Á – trong khi Mỹ được xem là ít chịu ảnh hưởng trực tiếp hơn.

Dù thế nào, đồng USD phục hồi cũng làm vàng bớt “lấp lánh”. Song vẫn còn những lý do khác giải thích việc vàng chưa thể hiện vai trò trú ẩn trong tuần này.

Một yếu tố là mối tương quan giữa vàng và đồng franc Thụy Sĩ – hai tài sản truyền thống thường tăng giá song hành trong thời điểm căng thẳng. Nhưng cảnh báo bất thường hôm thứ Hai từ Ngân hàng Trung ương Thụy Sĩ về khả năng can thiệp bán franc đã nhanh chóng đảo ngược đà tăng của đồng tiền này so với USD và euro. Việc các giao dịch trú ẩn bị tháo gỡ có thể đã gây thêm áp lực lên vàng.

Một lời giải thích thực tế hơn là các nhà đầu tư từng đổ tiền vào vàng trong cơn sốt đầu cơ – đẩy giá kim loại này gần như tăng gấp đôi lên mức kỷ lục trong năm qua – nay đang chốt lời khi rủi ro và biến động gia tăng.

Khi biến động gia tăng và nguy cơ cú sốc năng lượng mới xuất hiện, nhiều danh mục đầu tư có thể đơn giản là muốn tăng tỷ trọng tiền mặt và thanh khoản. Việc vàng chưa đóng vai trò trú ẩn trong bối cảnh này cho thấy bản chất của đợt tăng giá suốt một năm qua – phần lớn dựa trên xu hướng đảo chiều của đồng USD sau hơn một thập niên mạnh lên liên tục.

Như Phó Tổng giám đốc thứ nhất IMF Dan Katz nhận định hôm thứ Ba, diễn biến của USD tuần này cho thấy vai trò trú ẩn của đồng tiền này vẫn tồn tại, và USD vẫn là “trái tim của hệ thống tiền tệ quốc tế”.

Vàng có thể còn tăng vì những lý do khác. Nhưng nếu đà leo dốc gần đây được thúc đẩy bởi các kịch bản u ám về sự suy tàn của USD, thì biến động tuần này có thể buộc giới đầu tư phải suy nghĩ lại.