Thực trạng nguồn cung và khả năng đáp ứng

Thông tin từ Sở Xây dựng Quảng Ngãi cho biết dự báo đến năm 2030, tổng nhu cầu sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh, gồm đá xây dựng khoảng 17.225.506 m³; cát xây dựng khoảng 13.047.518 m³; đất san lấp khoảng 30.918.416 m³.

Theo quy hoạch thời kỳ 2021 - 2030, toàn tỉnh có 176 mỏ đá xây dựng, 227 mỏ cát xây dựng và 327 mỏ đất san lấp; với tài nguyên dự báo tương ứng khoảng 300 triệu m³ đá, 50 triệu m³ cát và 350 triệu m³ đất san lấp.

Đến thời điểm này, Quảng Ngãi có 105 mỏ vật liệu xây dựng thông thường còn hiệu lực, gồm 43 mỏ đá (tổng trữ lượng khoảng 54,04 triệu m³); 42 mỏ cát (tổng trữ lượng khoảng 4,72 triệu m³); 20 mỏ đất san lấp (tổng trữ lượng khoảng 16,02 triệu m³).

Riêng từ năm 2024 - 2025 để tăng nguồn cung, Quảng Ngãi tổ chức đấu giá quyền khai thác 38 khu vực (20 mỏ cát/trữ lượng 2.283.016 m3; 3 mỏ đá/trữ lượng 2.431.737 m3 và 15 mỏ đất/trữ lượng 15.482.843 m3 ).

Trong số này, Quảng Ngãi đã cấp phép 3 mỏ đất/tổng trữ lượng 1.809.076 m3; 35 khu vực còn lại đang được đơn vị trúng đấu giá triển khai lập các hồ sơ, thủ tục liên quan để cấp phép theo quy định.

Năm 2026, Quảng Ngãi ban hành kế hoạch đấu giá 54 khu vực khoáng sản (27 mỏ cát, 6 mỏ đá, 20 mỏ đất san lấp và 1 mỏ đất sét); hướng dẫn các chủ đầu tư dự án đủ điều kiện, triển khai thực hiện cơ chế đặc thù theo quy định và đã hoàn thành cấp chỉ định cho dự án như nâng cấp, mở rộng NMLD Dung Quất; dự án đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi; dự án đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp Tỉnh lộ 676…

Như vậy Quảng Ngãi đã rà soát, tổng hợp và thường xuyên cập nhật nhu cầu sử dụng vật liệu xây dựng thông thường của các công trình, dự án trên địa bàn; trên cơ sở đó đánh giá khả năng đáp ứng và chủ động xây dựng các giải pháp bảo đảm nguồn cung trong từng giai đoạn…

Điểm chỉ 5 nguyên nhân dẫn đến thiếu

Tuy nhiên, liên quan đến vấn đề này, tại kỳ họp thứ 5, HĐND tỉnh khóa XIV, nhiệm kỳ 2026 – 2031 (vừa kết thúc vào hôm qua, ngày 18/7), đại biểu tham dự đã chất vấn vì sao có thời điểm chưa đáp ứng yêu cầu, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện nhiều dự án.

Trả lời câu hỏi trên, Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phúc Nhan cho biết, khó khăn hiện nay (trong cung cấp nguồn đất, cát…) chủ yếu nằm ở tiến độ đưa các mỏ trong quy hoạch vào khai thác hợp pháp; khả năng khai thác thực tế và việc điều phối nguồn vật liệu theo tiến độ từng dự án.

Cụ thể vị đứng đầu ngành xây dựng Quảng Ngãi nêu rõ 5 nguyên nhân dẫn đến thiếu nguồn vật liệu, đó là do nhiều dự án (giao thông, khu TĐC, hạ tầng đô thị, công trình trọng điểm…) triển khai đồng thời, làm nhu cầu cát, đất san lấp tăng nhanh, tập trung theo từng khu vực và thời điểm trong khi đó, công suất và vị trí mỏ, cự ly vận chuyển chưa đồng đều (có khu vực thừa nhưng xa công trình…).

Công tác khảo sát, dự báo và đăng ký nhu cầu vật liệu của một số chủ đầu tư, BQL dự án, địa phương có thời điểm chưa sát thực tế; chưa xác định đầy đủ khối lượng, thời điểm sử dụng, nguồn cung, cự ly vận chuyển và phương án dự phòng ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.

Quá trình đưa mỏ vào khai thác phải thực hiện nhiều thủ tục liên quan (đấu giá, thăm dò, phê duyệt trữ lượng, đầu tư, đất đai, môi trường và cấp phép); một số hồ sơ phải bổ sung nhiều lần; một số doanh nghiệp chậm hoàn thiện do năng lực tài chính, nhân lực, hoặc chưa giải quyết xong mặt bằng.

Sản lượng khai thác và vận chuyển thực tế tại một số mỏ, thấp hơn công suất được cấp phép; việc chia sẻ dữ liệu, theo dõi giá, cân đối cung - cầu và điều phối nguồn vật liệu giữa các cơ quan quản lý, chủ đầu tư và địa phương có thời điểm chưa thường xuyên; giá vật liệu tại công trình biến động lớn theo cự ly vận chuyển, nhiên liệu và điều kiện khai thác…

Để khắc phục tình trạng trên, ông Nguyễn Phúc Nhân đề nghị chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm ngay từ giai đoạn lập dự án trong việc khảo sát, dự báo đầy đủ nhu cầu vật liệu xây dựng.

Đánh giá khả năng đáp ứng của các mỏ hiện có, khoảng cách vận chuyển, tiến độ khai thác và chủ động đề xuất phương án bảo đảm nguồn vật liệu cho từng giai đoạn thi công.

Sở Xây dựng sẽ có trách nhiệm tham mưu UBND tỉnh về quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng; dự báo nhu cầu vật liệu phục vụ các chương trình, dự án; định kỳ rà soát, cập nhật cân đối cung - cầu vật liệu xây dựng trên địa bàn để tham mưu điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch phát triển nguồn vật liệu phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Sở NN&MT chịu có trách nhiệm đẩy nhanh đấu giá quyền khai thác khoáng sản; tham mưu cấp phép thăm dò, phê duyệt trữ lượng, cấp phép khai thác; đôn đốc các tổ chức, cá nhân trúng đấu giá khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để đưa các mỏ vào khai thác; đồng thời chủ động tham mưu tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc về thủ tục thuộc lĩnh vực quản lý khoáng sản.

Chính quyền các xã, phường, có trách nhiệm tăng cường công tác quản lý đất đai; phối hợp thực hiện bồi thường GPMB; tuyên truyền, vận động người dân tạo sự đồng thuận, giải quyết kịp thời các khó khăn phát sinh để các mỏ đã được cấp phép sớm, đủ điều kiện triển khai khai thác.