Theo bản tin Ngành hàng lúa gạo mới nhất của Trung tâm Thông tin và Dịch vụ nông nghiệp và Môi trường (Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam vừa chốt thỏa thuận cung ứng 1,5 triệu tấn gạo sang Philippines, với thời gian giao hàng kéo dài đến 4/2027. Thỏa thuận được hoàn tất bên lề Hội nghị Cấp cao ASEAN tại Cebu (Philippines) và bao gồm cơ chế giá đối với giống gạo DT8 ở mức 450 USD/tấn.

Đây là tín hiệu tích cực đối với xuất khẩu gạo của Việt Nam, nhất là khi Philippines vẫn là thị trường tiêu thụ lớn nhất và có nhu cầu nhập khẩu ổn định.

Số liệu thống kê cho thấy, dù thị trường thế giới dư cung nhưng Philippines vẫn tăng nhập khẩu gạo Việt Nam.

Trong quý I/2026, Philippines là đối tác chiếm tới 52,6% thị phần xuất khẩu gạo của Việt Nam và duy trì tăng trưởng ổn định, trong khi một số thị trường truyền thống khác như Ghana hay Bờ Biển Ngà giảm mạnh.

Con số tăng trưởng nhập khẩu gạo của thị trường Philippines càng có ý nghĩa hơn trong bối cảnh xuất khẩu gạo 3 tháng đầu năm của Việt Nam ghi nhận sự “lệch pha” khi sản lượng gần như đi ngang nhưng giá trị lại suy giảm đáng kể.

Cụ thể, tổng khối lượng xuất khẩu gạo đạt 2,3 triệu tấn với kim ngạch 1,11 tỷ USD, tăng nhẹ 0,2% về lượng, nhưng giảm 7,8% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Giá gạo xuất khẩu giảm phản ánh áp lực giảm giá đang bao trùm thị trường trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu dồi dào. Trên thị trường quốc tế, trước áp lực dư cung, Ấn Độ và Thái Lan đã điều chỉnh giảm giá gạo xuất khẩu. Gạo Việt Nam giữ mức ổn định hơn, song chi phí vận chuyển gia tăng, đặc biệt ở các tuyến xa như châu Phi, đang bào mòn lợi nhuận của doanh nghiệp.

Lợi nhuận cải thiện nhưng vẫn chịu nhiều sức ép

Thực tế, áp lực từ thị trường đã phản ánh vào bức tranh kết quả kinh doanh của một số doanh nghiệp ngành gạo với sự phân hóa rõ nét.

Đơn cử, tại Công ty cổ phần Xuất Nhập khẩu An Giang (Agimex, AGM), doanh thu quý đầu năm chỉ đạt vỏn vẹn 3,2 tỷ đồng, giảm gần 75% so với quý I/2025.

Đáng chú ý, giá vốn hàng bán lại lên tới hơn 4,7 tỷ đồng, khiến công ty lỗ gộp hơn 1,5 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ vẫn có lãi gần 171 triệu đồng.

Dù các chi phí tiết giảm hơn so với quý I năm ngoái, Agimex vẫn lỗ thuần gần 11 tỷ đồng trong quý I/2026. Khoản lỗ khác, chủ yếu là lỗ do nhượng bán, thanh lý tài sản giảm mạnh từ 25,8 tỷ xuống 1,87 tỷ. Kết quả công ty báo lỗ sau thuế quý I hơn 12,85 tỷ đồng, giảm lỗ 6 tỷ đồng so với cùng kỳ.

Cùng ghi nhận doanh thu giảm trong quý I/2026, nhưng bức tranh kết quả kinh doanh của Tổng Công ty Lương thực Miền Nam - CTCP (mã VSF) ghi nhận những nét khả quan hơn.

Trong quý I, doanh thu của VSF sụt giảm 35,4% so với cùng kỳ năm trước, đạt 2.949 tỷ đồng. Nhưng nhờ giá vốn giảm mạnh hơn, nên lãi gộp của công ty chỉ giảm 27,5% so với kỳ trước, đạt 325 tỷ đồng, kéo biên lãi gộp cải thiện từ 10% lên 11%.

Với việc thu hẹp doanh thu, các chi phí của VSF cũng giảm mạnh. Kết quả, công ty đạt hơn 8,2 tỷ đồng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh. Trừ thuế phí, công ty báo lãi sau thuế gần 5 tỷ đồng, tăng 23,8% so với cùng kỳ.

Ngược lại, Công ty cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An (TAR) lại ghi nhận doanh thu quý I/2026 tăng 55,8% so với quý I năm trước. Cùng với giá vốn tăng chậm hơn tốc độ tăng doanh thu, lợi nhuận gộp của TAR đạt gần 26,8 tỷ đồng, gấp hơn 2,8 lần cùng kỳ.

Trừ thuế, phí công ty còn lãi sau thuế 1,9 tỷ đồng, cải thiện đáng kể so với khoản lỗ hơn 15 tỷ đồng của cùng kỳ năm trước.

Giá gạo tăng trở lại khi các chi phí leo thang

Nhìn chung, kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu gạo vẫn đang chịu sức ép giữ trong một thị trường nhiều biến động.

Theo Bộ Công Thương, xuất khẩu gạo năm 2026 đang đối mặt với nhiều thách thức, từ biến động địa chính trị làm tăng chi phí, đến cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan.

Bên cạnh đó, các rào cản kỹ thuật, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng ngày càng khắt khe cũng tạo thêm áp lực. Việc phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống cũng làm gia tăng rủi ro khi chính sách nhập khẩu thay đổi.

Trước nhưng thách thức trên, ngành lúa gạo đang chuyển mạnh sang chiến lược phát triển theo chiều sâu, thay vì chạy theo sản lượng. Mục tiêu năm 2026 được điều chỉnh theo hướng ổn định xuất khẩu ở mức 7-7,5 triệu tấn, nhưng nâng giá trị lên 4,5-5 tỷ USD.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), sau hơn một năm giảm sâu, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam đã có tín hiệu tăng trở lại từ đầu tháng 5/2026. Khảo sát ngày 12/5, giá gạo thơm 5% tấm của Việt Nam được chào bán ở mức 510 - 520 USD/tấn, trong khi gạo Jasmine dao động từ 513 - 517 USD/tấn. Đối với gạo trắng 5% tấm, giá xuất khẩu đang ở mức 399 - 403 USD/tấn – cao nhất trong số các nước xuất khẩu hàng đầu trong khu vực.

Tại các quốc gia xuất khẩu lớn khác, giá gạo trắng 5% tấm của Thái Lan dao động từ 396 - 400 USD/tấn. Tại Pakistan, sản phẩm cùng loại được chào bán ở mức 350 - 354 USD/tấn. Trong khi đó, Ấn Độ tiếp tục duy trì mức giá thấp nhất thị trường, với gạo trắng 5% tấm ở mức 345 - 349 USD/tấn và gạo đồ 5% tấm dao động từ 337 - 341 USD/tấn.

So với cùng kỳ năm ngoái, giá gạo 5% tấm của Việt Nam hiện cao hơn 100 USD một tấn, tương đương tăng khoảng 25%. Các dòng gạo 100% tấm và 25% tấm cũng tăng khoảng 15%. Riêng gạo Jasmine vẫn thấp hơn cùng kỳ năm trước.

Theo các chuyên gia trong ngành, giá gạo tăng trở lại trong bối cảnh chi phí đầu vào leo thang do tác động từ xung đột Trung Đông khiến giá phân bón tăng mạnh, đồng thời, chi phí logistics cũng tăng lên.

Ngoài ra, một rủi ro khác là khả năng El Nino quay trở lại trong năm 2026 với cường độ mạnh, có thể gây khô hạn tại nhiều vùng sản xuất lúa ở Ấn Độ, Đông Nam Á và Australia.

Các yếu tố này khiến nhiều quốc gia lo ngại rủi ro nguồn cung lương thực, từ đó tăng nhập khẩu gạo dự trữ khi giá vẫn ở vùng được xem là hợp lý.

Chẳng hạn, Malaysia đã tăng dự trữ gạo từ 3 tháng lên 9 tháng hay Philippines - nước nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới - đã tăng tốc nhập khẩu gạo kể từ đầu năm 2026. Trong 4 tháng qua, Philippines đã nhập khẩu khoảng 1,5 triệu tấn gạo từ Việt Nam, vượt kế hoạch khoảng 700.000 tấn.

Tính chung trong 4 tháng đầu năm, Việt Nam đã xuất khẩu 3,3 triệu tấn gạo, trị giá gần 1,6 tỷ USD, riêng tháng 4, lượng gạo xuất khẩu đạt khoảng 1,1 triệu tấn, thu về 493 triệu USD. Trong đó, giá trị xuất khẩu sang Philippines trong 4 tháng đầu năm tăng 6,7%, còn thị trường Trung Quốc tăng 44,4% so với cùng kỳ năm trước.