Theo báo cáo kinh tế - xã hội vừa được Tổng cục Thống kê công bố, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026 đã chạm mốc kỷ lục 549,69 tỷ USD, tăng tới 27,1% so với cùng kỳ năm trước.

Thế nhưng, bất ngờ lớn nhất nằm ở cán cân thương mại. Thay vì giữ vị thế thặng dư (xuất siêu 7,95 tỷ USD) như cùng kỳ năm ngoái, Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu lên tới 16,65 tỷ USD.

Trong tổng số 283,17 tỷ USD giá trị hàng nhập khẩu, nhóm hàng tư liệu sản xuất (gồm máy móc, thiết bị, nguyên nhiên vật liệu) chiếm tới 94,1%, đạt 266,4 tỷ USD.

Dòng tiền nhập khẩu tăng trưởng "nóng" nhất nằm ở các nhóm ngành công nghệ cao và phụ trợ công nghiệp.

Ngoài ra, nhu cầu nhập khẩu hóa chất (tăng 29,3%) và chất dẻo (tăng 18,5%) cũng tăng mạnh, cho thấy sự phục hồi đồng đều ở các ngành công nghiệp phụ trợ.

Trong 6 tháng đầu năm 2026 có 38 mặt hàng nhập khẩu đạt trị giá trên 1 tỷ USD, chiếm tỷ trọng 92,1% tổng kim ngạch nhập khẩu (có 2 mặt hàng nhập khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 51%).

Về địa lý thương mại, Việt Nam nhập siêu từ Trung Quốc lớn nhất với 77,3 tỷ USD (tăng 39%).

Đáng chú ý, mức nhập siêu từ Hàn Quốc cũng tăng vọt tới 81%, đạt 26,4 tỷ USD, chủ yếu do nhu cầu nhập khẩu các loại chip bán dẫn và màn hình thế hệ mới gia tăng mạnh mẽ.

Ở chiều ngược lại, dòng tiền thu về từ xuất khẩu của Việt Nam vẫn dựa vào hai "kho bạc" lớn là Mỹ và EU. Thặng dư thương mại (xuất siêu) sang thị trường Mỹ đạt 75,3 tỷ USD và sang EU đạt 21,9 tỷ USD.

Đại diện Tổng cục Thống kê nhận định, tốc độ tăng nhập khẩu vượt xuất khẩu ở thời điểm này phản ánh nhu cầu đầu vào của nền kinh tế đang mở rộng rất nhanh. Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu có nhiều biến động, việc chủ động đi trước một bước để tích trữ nguyên vật liệu, linh kiện là chiến lược sống còn của các nhà máy.

Bàn luận về vấn đề này tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2026 (Vietnam Investment Forum 2026) Summer Summit do VietnamBiz và Việt Nam Mới tổ chức, TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI nhận định, xu hướng thặng dư thương mại giảm dần không phải là hiện tượng mới mà đã hình thành trong nhiều năm gần đây. Trong 5 tháng đầu năm, nền kinh tế ghi nhận mức nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, trong khi khu vực FDI tiếp tục tăng trưởng mạnh còn khu vực doanh nghiệp trong nước lại gặp nhiều khó khăn hơn.

"Chúng tôi đã bắt đầu lo ngại về vấn đề này từ giai đoạn 2024 - 2025 chứ không phải đợi đến tận bây giờ. Điểm gây bất ngờ duy nhất là tình trạng nhập siêu mạnh diễn ra trong năm nay; còn việc thặng dư sụt giảm vốn đã có tính tích lũy hệ thống từ trước", ông Hiếu quan ngại.

Những con số này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Liệu nền kinh tế đang thực sự tận dụng được các dòng vốn và các cơ hội thương mại mới hay chưa?. Và để giải quyết bài toán này tận gốc, theo ông Hiếu, cần giải pháp toàn diện, thay vì chỉ xử lý phần ngọn.

Trong Nghị quyết kế hoạch kinh tế - xã hội 5 năm có đề cập đến việc xây dựng lại chiến lược xuất nhập khẩu Việt Nam trong giai đoạn mới, ông Phan Đức Hiếu mong muốn đây sẽ là một chiến lược toàn diện, bao quát cả hàng hóa và lĩnh vực dịch vụ với các bước đi bài bản, thay vì chỉ đơn thuần là mở rộng thị trường.

Theo dự báo của TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV: Đến hết năm 2026, nhập siêu sẽ giảm mạnh, thậm chí cả năm 2026 có thể xuất siêu hàng hóa khoảng 2-4 tỷ USD. Bên cạnh đó, dòng vốn đầu tư gián tiếp có thể cải thiện hơn khi TTCK Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 9/2026.