Dù được trả tự do vì không đủ căn cứ buộc tội, thứ chờ đón cặp vợ chồng là đống đổ nát cùng khoản nợ hơn 30 triệu nhân dân tệ (4,4 triệu USD), trong khi số tiền bồi thường nhà nước nhận được chỉ như "muối bỏ bể", theo SCMP đưa tin.

Từ "lao động tiên phong" đến lao lý bất ngờ

Nhân vật chính trong câu chuyện là anh Wang Fei và vợ là chị Liu Sumin trú tại thành phố Trú Mã Điếm, tỉnh Hà Nam. Khởi nghiệp từ hai bàn tay trắng với nghề chăn nuôi quy mô nhỏ, qua nhiều năm nỗ lực, Wang và vợ đã cùng gây dựng thành công một đế chế nông nghiệp bao gồm 2 trang trại lợn lớn, một hợp tác xã dược liệu và một công ty công nghệ nông nghiệp.

Tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp từng được định giá vượt mốc 100 triệu nhân dân tệ. Nhờ những đóng góp thiết thực cho kinh tế địa phương, anh Wang từng được vinh danh là “Lao động tiên phong”, còn chị Liu nhận danh hiệu “Nông dân chăn nuôi giỏi”.

Để mở rộng sản xuất, cặp đôi đã dồn toàn lực mua đất dựng nhà xưởng mới, thậm chí bán cả 6 căn hộ để lấy vốn đầu tư. Thế nhưng, bước ngoặt bi kịch xảy ra vào tháng 1/2023. Khi nhà xưởng mới chưa kịp đi vào hoạt động, công an địa phương đã bất ngờ bắt giữ cả hai với cáo buộc gian lận.

Theo hồ sơ tố tụng, nhà chức trách cho rằng cặp vợ chồng đã thổi phồng chi phí xây dựng kho lạnh, dùng hóa đơn và hợp đồng giả để chiếm đoạt 1 triệu nhân dân tệ tiền trợ cấp chính phủ.

Đáng chú ý, cơ quan cáo trạng thừa nhận số tiền trợ cấp này thực chất đã được "thu hồi" trước khi Viện kiểm sát chính thức chuyển hồ sơ truy tố. Vụ án sau đó trải qua nhiều lần xét xử kéo dài; anh Wang bị giam giữ tổng cộng 485 ngày, trong khi chị Liu bị tạm giam 227 ngày.

Cơ ngơi trăm triệu tệ sụp đổ, bồi thường vỏn vẹn 410.000 nhân dân tệ

Đến tháng 5/2024, Viện kiểm sát địa phương bất ngờ rút quyết định truy tố, viện dẫn lý do có "những bất đồng sâu sắc với tòa án về mặt sự thật, chứng cứ và việc áp dụng pháp luật". Một tháng sau, cặp vợ chồng chính thức được tuyên vô tội và trả tự do.

Tuy nhiên, khi trở về từ trại tạm giam, những gì họ gây dựng đã hoàn toàn lụi tàn:

- Trang trại lợn tiêu tán: Do hai con còn đang đi học, cặp đôi phải nhờ hai bên nội ngoại lớn tuổi trông nom hộ. Thiếu tay quản lý chuyên nghiệp, đàn lợn mắc bệnh nặng và chết cả loạt, các khoản tiền thức ăn chăn nuôi và lương công nhân bị đình trệ.

- Nhà máy đóng cửa: Xưởng chế biến ngừng hoạt động dẫn đến vi phạm hợp đồng, hơn 10 tấn nguyên liệu và thành phẩm bị hư hỏng hoàn toàn.

Khi bước ra khỏi vòng lao lý, cặp đôi gánh trên vai khoản nợ lên tới hơn 30 triệu nhân dân tệ. Thế nhưng, số tiền bồi thường tổn thất tinh thần và hạn chế tự do cá nhân mà nhà nước chi trả cho họ chỉ là 410.000 nhân dân tệ (khoảng 60.000 USD).

Họ nhiều lần làm đơn kháng cáo yêu cầu bồi thường thiệt hại kinh tế thực tế như chi phí chữa bệnh (anh Vương mắc bệnh đường tiết niệu do áp lực giam giữ) hay thiệt hại của trang trại và hợp tác xã, nhưng đều bị cơ quan chức năng bác bỏ với lý do "chứng cứ không chứng minh được đó là thiệt hại trực tiếp".

Thực tế phũ phàng và tiếng chuông cảnh tỉnh

Để trả bớt các khoản nợ ngập đầu, anh Wang đành ngậm ngùi bán rẻ nhà xưởng mới xây. Hiện tại, dù đã bán tài sản, họ vẫn ôm khoản nợ hơn 20 triệu nhân dân tệ. Từ những chủ doanh nghiệp triệu phú từng được vinh danh, hai vợ chồng giờ đây phải mưu sinh bằng những công việc chân tay nặng nhọc như bốc vác, kiếm thu nhập vỏn vẹn chưa đầy 3.000 nhân dân tệ mỗi tháng.

Vụ việc đã dấy lên một làn sóng phẫn nộ và tranh luận dữ dội trên mạng xã hội Trung Quốc. Nhiều cư dân mạng xót xa đặt câu hỏi: "Sự nghiệp gây dựng nửa đời người bỗng chốc hóa thành tro bụi chỉ vì những cáo buộc thiếu chứng cứ xác đáng, nhưng kẻ phải gánh chịu hậu quả cay đắng nhất lại chính là người vô tội?". Một ý kiến chua xót khác viết: "Công lý đến muộn thì không còn là công lý nữa".

Luật sư Zhou Zhaocheng thuộc Văn phòng Luật sư Bắc Kinh An Kiện phân tích rằng, khuôn khổ pháp lý về bồi thường nhà nước hiện hành rất ngặt nghèo, thường chỉ chi trả cho các tổn thất trực tiếp và xếp thiệt hại kinh doanh vào diện thiệt hại gián tiếp.

Dù vậy, vụ án này là một bài học đắt giá, đòi hỏi các cơ quan tư pháp cần thận trọng hơn trong việc áp dụng biện pháp tạm giam, tránh để những thủ tục hình sự chưa chuẩn xác vô tình bóp chết các doanh nghiệp tư nhân.