Sản xuất lúa gạo: "Thua lỗ được xác nhận"

Theo World Socialist Web Site (WSWS), trên khắp các vùng trọng điểm lúa gạo của Thái Lan, nhiều nông dân đã quyết định cắt giảm diện tích canh tác hoặc bỏ hoang đồng ruộng.

Bà Saithong Jamjai (53 tuổi, tỉnh Suphan Buri) là một ví dụ điển hình. Sau khi tính toán kỹ lưỡng chi phí nhiên liệu, phân bón và các đầu vào khác, bà nhận thấy chi phí trồng và thu hoạch cho 19 héc-ta là hơn 33.000 USD, trong khi doanh thu dự kiến chỉ khoảng 22.000 USD.

"Đây là một khoản lỗ đã được xác nhận trước", bà Saithong cay đắng kết luận.

Tình trạng của bà Saithong không phải là cá biệt. Hàng loạt nông dân khác đang phải đối mặt với lựa chọn nghiệt ngã: vay nợ "tín dụng đen" để canh tác hay từ bỏ nghề truyền thống để đi làm thuê kiếm sống qua ngày.

"Bão giá" từ cuộc chiến tại Iran

Cuộc khủng hoảng của nông dân Thái Lan là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố kinh tế – chính trị toàn cầu:

Chi phí đầu vào leo thang: Hệ quả từ cuộc chiến Mỹ - Iran đã đẩy giá dầu diesel tại Thái Lan tăng vọt hơn 60%, kéo theo giá phân bón tăng hơn 30%. Phân bón chiếm tới gần 40% chi phí vận hành, trong khi các gói cứu trợ của chính phủ chỉ đáp ứng được khoảng 1% nhu cầu nội địa.

Thị trường xuất khẩu tắc nghẽn: Giá gạo xuất khẩu của Thái Lan đã chạm mức thấp nhất trong 18 năm. Nguồn cung toàn cầu dư thừa, sự cạnh tranh gay gắt từ gạo giá rẻ của Ấn Độ và việc gián đoạn chuỗi cung ứng sang khu vực Trung Đông (thị trường chiếm 17% xuất khẩu gạo Thái) sau các vụ ném bom tại Iran đã khiến hàng loạt lô hàng phải quay đầu về kho, tạo ra áp lực đè nặng lên giá lúa nội địa.

Mối đe dọa từ thiên tai: Dự báo hiện tượng El Niño có thể gây ra hạn hán kéo dài từ cuối năm 2026 đến nửa đầu năm 2027, có nguy cơ làm sụt giảm 5,4 triệu tấn gạo và gây thiệt hại kinh tế ước tính 1,8 tỷ USD.

"Bẫy nợ" và bất bình đẳng ruộng đất

Nông dân Thái Lan đang lún sâu vào "bẫy nợ" kinh niên. Theo các nghiên cứu, hơn một nửa trong số 3,73 triệu nông dân vay vốn từ ngân hàng nông nghiệp nhà nước đang mắc kẹt trong những khoản nợ dài hạn khó có khả năng hoàn trả trước khi nghỉ hưu. Mức nợ trung bình của mỗi hộ nông dân đã lên tới 250.000 baht (khoảng 7.460 USD), gấp ba lần so với các hộ gia đình khác.

Tình trạng này bắt nguồn từ sự tập trung quá mức về đất đai và tài sản. Hiện nay, 1% người giàu nhất Thái Lan đang kiểm soát tới 67% tổng tài sản quốc gia, trong khi 10% người giàu nhất sở hữu hơn 60% diện tích đất tư nhân. Việc làm chủ đất đai của nông dân ngày càng thu hẹp, khiến họ trở thành đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước những cú sốc kinh tế.

Bế tắc trong các giải pháp ngắn hạn

Chính phủ của Thủ tướng Anutin Charnvirakul hiện chỉ đưa ra các biện pháp cứu trợ mang tính chất tạm thời, như gói hỗ trợ 1.000 baht/rai (0,16 héc-ta). Tuy nhiên, các hiệp hội nông dân cho rằng con số này là quá nhỏ bé so với thiệt hại thực tế.

Dưới sự chi phối của chuỗi cung ứng toàn cầu, nông dân nhỏ lẻ vẫn là những người gánh chịu mọi rủi ro từ chiến tranh, giá cước vận tải cho đến đầu cơ hàng hóa. Các giải pháp mang tính "phát chẩn" sẽ không thể giải quyết được tận gốc rễ vấn đề của một ngành nông nghiệp đang bị bóp nghẹt giữa vòng xoáy nợ nần và bất bình đẳng kinh tế.

Trong khi sự ủng hộ dành cho chính phủ ngày càng giảm sút, các phe phái đối lập vẫn chưa đưa ra được một chương trình cải cách nông thôn khả thi nào để cứu vãn tương lai của hàng triệu nông dân.