Theo tìm hiểu của PV, trước đây cây xáo tam phân chủ yếu mọc ở Hòn Hèo và câu chuyện cây xáo tam phân có khả năng chữa trị bệnh đã tạo nên cơn sốt tìm kiếm tại vùng núi Hòn Hèo khiến nguy cơ cạn kiệt. Ngay sau đó, các hộ nông dân đã mạnh dạn bỏ vốn để mua cây giống của những người đi đào trên rừng về trồng. Từ vài cây ban đầu đến nay mô hình trồng xáo tam phân đã phát triển mạnh ở khu vực phường Hòa Thắng, xã Diên Điền và xã Suối Dầu (Khánh Hòa).

Những ngày đầu tháng 3, PV đã tìm đến khu vực vườn ươm cây giống của Công ty TNHH Bá Ninh, xã Ninh Phú, thị xã Ninh Hòa (nay là phường Hòa Thắng, Khánh Hòa).

Được biết, anh Trần Bá Ninh (Giám đốc Công ty TNHH Bá Ninh, Chủ tịch Hiệp hội Cây dược liệu tỉnh Khánh Hòa) là một trong những người đầu tiên có công giữ cây dược liệu xáo tam phân ở lại vùng đất này.

Bản thân anh Ninh đã tự tìm tòi nghiên cứu và phát triển mô hình trồng xáo tam phân, từ vài cây ban đầu gia đình đã phát triển đến nay trên 100ha. Trong đó, riêng gia đình anh trên 60ha và hơn 40ha anh liên kết trên 15 hộ nông dân khu vực Hòn Hèo để trồng, toàn bộ sản phẩm của người dân làm ra được anh bao tiêu với giá thu mua ổn định.

Để có được thành công như ngày hôm nay, anh Nguyễn Bá Ninh đã trải qua rất nhiều lần thất bại, tuy nhiên anh không bỏ cuộc cứ mỗi lần thất bại anh lại rút ra cho mình bài học kinh nghiệm quý giá. Anh thực hiện công đoạn giâm cành, cành già, cành non và cành vừa già vừa non, rồi đánh số, gắn thẻ từng cành và ghi sổ để theo dõi. Kết quả cho thấy cành xáo tam phân vừa già vừa non có tỷ lệ sống cao nhất. Từ đó, anh tiếp tục thử nghiệm gieo hạt thì cho cây con phát triển tốt, mạnh hơn cây giâm cành.

Bình quân, mỗi năm anh Ninh cung cấp ra thị trường trên 200.000 cây giống. Đồng thời hỗ trợ thu mua hơn chục tấn sản phẩm của người dân khi thu hoạch. Cây xáo tam phân có tác dụng rất tốt và dùng được cả rễ, thân và lá. Hiện nay, anh Ninh và nhân viên của mình đã tạo ra được 21 dòng sản phẩm có chất lượng, trong đó có 3 dòng sản phẩm đạt OCOP. Một số sản phẩm trà xáo tam phân, trà ấm sắc, xáo tam phân dạng cao đã được người dân tin dùng.

Cây xáo tam phân (tên khoa học Paramignya Trimera) là vị thuốc quý trong y học cổ truyền, có nhiều lợi ích đối với sức khỏe con người như hỗ trợ điều trị ung thư, hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan, có tác dụng chống viêm, kháng khuẩn, kháng vi rút…

Trong y học cổ truyền, cây xáo tam thân có vị hơi chát, đắng nhẹ kèm vị ngọt, khi ngửi có mùi thơm của tinh dầu (mùi thơm thường gặp ở những loại cây thuộc họ cam).

Ngoài công ty của anh Ninh, ở Khánh Hòa còn có nhiều doanh nghiệp trồng và sản xuất các sản phẩm từ xáo tam phân, với nhiều mô hình như: Nuôi cỏ để dưỡng xáo tam phân, hay trồng xen canh xoài, đu đủ với xáo tam phân, trồng xáo tam phân với lan rừng,… Những mô hình này có chiều hướng phát triển tích cực, nhất là về cải tạo đất, không gây hại đến môi trường.