Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC) đã phát hành báo cáo chuyên đề: Căng thẳng Hoa Kỳ - Israel và Iran.

Kịch bản cho nhóm ngành dầu khí, phân bón

Theo ông Trần Thăng Long - Giám đốc Trung tâm Phân tích – Nghiên cứu và nhóm chuyên gia phân tích BSC, trong bối cảnh chiến sự leo thang với lệnh phong toả eo biển Hormuz, giá dầu được dự báo tăng trong ngắn hạn do nguồn cung bị gián đoạn. Lí do đến từ việc các nhà máy ngừng sản xuất và tàu chở dầu bị chậm trễ.

Ở kịch bản tích cực, ông Long cho rằng khi giá dầu tăng cao (có thể đạt 100 USD/thùng nếu chiến sự kéo dài), cổ phiếu ngành Dầu khí sẽ được hưởng lợi kép từ mức định giá của cổ phiếu và hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, tiềm ẩn rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu (đơn cử: LPG của GAS) và rủi ro thiếu hụt nguồn cung dầu thô đầu vào khiến các nhà máy lọc dầu (đơn cử: BSR) khó duy trì công suất tối đa. Đồng thời, cần lưu ý nền định giá nhóm Dầu khí hiện khá cao. Theo đó, chuyên gia BSC kỳ vọng giá bán tăng theo xu hướng năng lượng chung, nhưng lợi nhuận sẽ phân hóa rõ nét giữa doanh nghiệp tự chủ nguyên liệu (Ure) và nhóm phụ thuộc nguồn cung nhập khẩu (DAP).

Đối với nhóm dầu khí, trong kịch bản chiến sự kết thúc sớm, nhóm cổ phiếu này dự báo hưởng lợi bởi giá dầu neo cao làm tăng mức định giá đối với các cổ phiếu dầu khí, có thể cao hơn 15% – 20% so với khi giá dầu ở mức thấp. Đồng thời, việc giá dầu tăng nhanh chóng trong ngắn hạn giúp lợi nhuận của doanh nghiệp lọc dầu (vd: BSR) và các nhà bán lẻ xăng dầu cải thiện đáng kể nhờ hàng tồn kho đã tích lũy giá thấp.

Đáng nói, trong kịch bản chiến sự kéo dài, nhóm này vẫn được dự báo tích cực do giá dầu neo cao hỗ trợ các hoạt động phát triển mỏ, khai thác nguồn dầu khí mới, tăng việc làm cho các doanh nghiệp dầu khí. Đồng thời, sự đứt gãy cung ứng sản phẩm tinh chế từ Trung Đông tạo điều kiện cho biên lọc dầu nới rộng, thúc đẩy trực tiếp lợi nhuận cốt lõi của doanh nghiệp lọc dầu (BSR). Nhóm bán lẻ xăng dầu chưa có đánh giá trong dài hạn.

Còn với nhóm ngành phân bón, trong kịch bản chiến sự kết thúc sớm, nhóm cổ phiếu này dự báo sẽ diễn biến tích cực do giá phân bón thế giới (Ure, DAP) phản ứng tích cực trước tâm lý lo ngại gián đoạn nguồn cung từ khu vực Trung Đông.

Đồng thời, biên lợi nhuận gộp mở rộng nhờ giá bán tăng sớm trong khi giá vốn nguyên liệu đầu vào có độ trễ hàng tồn kho.

Tuy nhiên, trong kịch bản chiến sự kéo dài, sẽ có sự phân hóa rõ rệt giữa nhóm Ure (DCM, DPM) và DAP (như DDV). Cụ thể, nhóm Ure sẽ duy trì trạng thái tích cực do cú sốc cung kép từ việc đứt gãy xuất khẩu tại Trung Đông và cắt giảm công suất tại các nhà máy EU (do giá khí tự nhiên tăng vọt) thúc đẩy giá Ure thế giới tăng phi mã. Theo đó, các chuyên gia kỳ vọng biên lợi nhuận mở rộng kỷ lục tương tự giai đoạn 2022 (Nga – Ukraine).

Trong khi đó, nhóm DAP dù được dự báo tích cực nhưng vẫn sẽ có sự biến động mạnh. Nguyên nhân do nhóm này hưởng lợi từ khoảng trống nguồn cung Trung Đông giúp giá DAP thế giới duy trì vùng giá cao. Mặc dù chi phí nhập khẩu Quặng và Lưu huỳnh tăng, đà tăng dốc của giá thành phẩm dự kiến sẽ vượt tốc độ tăng chi phí, là động lực chính thúc đẩy mở rộng biên lợi nhuận gộp.

"Bất ngờ" ở nhóm vận tải biển

Vận tải biển cũng là một trong những ngành chịu tác động trực tiếp từ xung đột Trung Đông. Dữ liệu cho thấy, hiện có khoảng 38% lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua eo biển Hormuz (tương đương khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu), cùng với 29% LPG, 19% sản phẩm dầu, 19% LNG, 13% hóa chất.

Do đó, chiến sự leo thang tại Iran và lệnh phong toả eo biển Hormuz chủ yếu tác động lên thị trường vận tải dầu lỏng và khí tự nhiên → khiến do các nhà nhập khẩu sẽ phải đẩy mạnh tìm kiếm nguồn cung năng lượng từ các khu vực khác → kéo theo quãng đường vận chuyển dài hơn → thời gian vòng quay tàu dài hơn → dẫn đến mất cân bằng cung cầu.

Trong kịch bản chiến sự kết thúc sớm, chuyên gia BSC giữ quan điểm trung lập đối với cổ phiếu nhóm này. Cụ thể, với vận tải dầu thô/ dầu thành phẩm/ hóa chất, do giá cước có thể tăng đột biến trong ngắn hạn, đặc biệt ở nhóm tàu cỡ lớn như VLCC Suezmax và Aframax (phục vụ các tuyến dầu Trung Đông– châu Á)– sau đó lan toả sang khác phân khúc khác.

Tuy nhiên, BSC cho rằng mức độ phản ánh vào kết quả kinh doanh của doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam là không lớn, do phần lớn hợp đồng định hạn đã được tái ký từ đầu năm.

Tương tự, với vận tải LPG, giá cước có thể tăng mạnh trong ngắn hạn nhưng chủ yếu ở nhóm tàu VLGC. Hiện nay, chỉ có Nhật Việt Trans (công ty con của PVT) đang sở hữu 2 tàu VLGC hoạt động tại khu vực Trung Đông, nhưng các tàu này đã được ký hợp đồng cho thuê dài hạn. Trong khi đó, nhóm tàu nhỏ khoảng 5.000 CBM (chiếm tỷ trọng lớn trong đội tàu LPG nội địa) hầu như không được hưởng lợi đáng kể, do khai thác tương đối ổn định trên các tuyến nội Á.

Cuối cùng, với tàu vận tải container/hàng rời, mức độ ảnh hưởng nhìn chung thấp hơn đáng kể, do eo biển Hormuz chỉ chiếm khoảng 2,8% và 2,4% luồng thương mại toàn cầu.

Trong kịch bản chiến sự kéo dài, chuyên gia BSC nhận định tích cực với nhóm vận tải biển. Nhóm này phân tích, giá cước có thể neo cao trong thời gian dài tại các phân khúc và cỡ tàu, khi dòng chảy năng lượng và các tuyến hàng hải toàn cầu có xu hướng tái cấu trúc.

BSC phân tích, các doanh nghiệp sở hữu đội tàu chở dầu lỏng và khí tự nhiên có thể tái ký hợp đồng với mức giá cao hơn trong các kỳ tiếp theo (ước tính trong khoảng 6 tháng – 1 năm), qua đó hỗ trợ cải thiện biên lợi nhuận gộp trong trung hạn (tương tự giai đoạn năm 2022– 2024 trong bối cảnh chiến sự Nga–Ukraine).

Đồng thời, nếu chiến sự kéo dài, trong bối cảnh tỷ giá tăng, các doanh nghiệp vận tải biển có thể ghi nhận nguồn thu chênh lệch tỷ giá tích cực hơn, do phần lớn hợp đồng cho thuê tàu được thanh toán bằng USD. Yếu tố này có thể góp phần bù đắp áp lực từ chi phí lãi vay USD và chi phí nhiên liệu đầu vào gia tăng.