Cú sốc năng lượng tại các "Hổ kinh tế"

Khu vực Đông Nam Á – nơi sinh sống của khoảng 700 triệu người – đang hứng chịu tác động nặng nề từ việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển phần lớn dầu và khí đốt từ Trung Đông ra thế giới. Khi dòng chảy năng lượng bị gián đoạn, hàng loạt nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu trong khu vực lập tức rơi vào trạng thái căng thẳng chưa từng có.

Tại các nền kinh tế năng động như Thái Lan, Việt Nam và Philippines, cuộc khủng hoảng năng lượng đã bước qua giai đoạn cảnh báo để trở thành một thực tại khốc liệt, trực tiếp đe dọa đà tăng trưởng hậu đại dịch.

Tại Philippines, quốc gia nhập khẩu tới 90% dầu từ Trung Đông, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng. Chính phủ nước này đang cân nhắc mọi biện pháp, từ cắt giảm thuế nhiên liệu, trợ cấp cho người thu nhập thấp cho tới áp dụng tuần làm việc 4 ngày nhằm giảm áp lực tiêu thụ. Đáng lo ngại hơn, Manila chỉ còn đủ dự trữ xăng dầu cho khoảng hai tháng, buộc phải tìm kiếm hỗ trợ từ Nga và Trung Quốc.

Tuy nhiên, Philippines không phải trường hợp đơn lẻ. Theo các chuyên gia năng lượng, Việt Nam chỉ có khoảng 30–45 ngày dự trữ, Thái Lan khoảng 61 ngày, còn Singapore dao động từ 20–50 ngày. Những con số này cho thấy mức độ mong manh của khu vực trước cú sốc nguồn cung.

Các nền kinh tế nhỏ hơn như Campuchia, Lào và Myanmar chịu ảnh hưởng nghiêm trọng hơn do năng lực lọc dầu hạn chế. Lào – quốc gia không giáp biển – đã chứng kiến nguồn cung từ Thái Lan bị cắt giảm, buộc phải khuyến khích làm việc tại nhà và rút ngắn tuần học. Hàng trăm cây xăng đóng cửa vì cạn nhiên liệu. Campuchia, sau khi mất nguồn cung từ Thái Lan do căng thẳng biên giới, phải xoay sang tìm nguồn từ Việt Nam và Singapore.

Tại Việt Nam, tác động đã bắt đầu lan sang lĩnh vực hàng không. Thiếu hụt nhiên liệu bay – vốn nhập phần lớn từ Trung Quốc và Thái Lan – buộc Vietnam Airlines phải hủy hàng chục chuyến bay nội địa từ tháng 4. Ngành du lịch cũng chịu cú đánh mạnh khi các chuyến bay trung chuyển qua Trung Đông bị gián đoạn. Nhiều công ty lữ hành tại Hà Nội cho biết khách châu Âu hủy tour hàng loạt, đặc biệt là những hành trình quá cảnh qua Doha, Dubai hay Abu Dhabi.

Hiệu ứng domino nhanh chóng lan sang ngành khách sạn và dịch vụ. Tại khu phố cổ Hà Nội, nhiều khách sạn ghi nhận lượng khách sụt giảm rõ rệt, buộc phải miễn phí hủy phòng do “bất khả kháng”. Dù các hãng hàng không đang cố gắng chuyển hướng bay qua Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Trung Quốc, không ít du khách vẫn chọn hủy chuyến.

Việt Nam trở thành "điểm sáng" nhờ khả năng chống chịu đáng kể

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn có khả năng chống chịu nhất định nhờ nguồn điện nội địa từ thủy điện và khí tự nhiên, cùng các mối quan hệ cung ứng sâu rộng với các đối tác như Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Tuy nhiên, triển vọng dài hạn vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến chiến sự.

Ở Thái Lan, tình hình hiện vẫn duy trì ổn định nhưng áp lực đang gia tăng. Quốc gia này phụ thuộc lớn vào khí tự nhiên để sản xuất điện, do đó việc thiếu hụt nguồn cung có thể khiến giá điện và chi phí sản xuất leo thang. Ngành du lịch – trụ cột kinh tế – cũng bị ảnh hưởng khi chi phí bay đường dài tăng cao, đặc biệt trong dịp lễ Songkran sắp tới.

Việc chính phủ Thái Lan cắt giảm trợ cấp nhiên liệu càng khiến giá xăng dầu tăng mạnh, kéo theo giá hàng hóa và dịch vụ leo thang. Tại nhiều địa phương, cảnh tượng xếp hàng dài chờ đổ xăng đã trở nên phổ biến. Người lao động thu nhập thấp bị ảnh hưởng nặng nề nhất, khi chi phí sinh hoạt tăng cao trong khi thu nhập giảm sút.

Cú sốc kép và cuộc khủng hoảng đa tầng

Không chỉ dừng ở năng lượng, các chuyên gia cảnh báo khu vực còn đối mặt với cú sốc kép – thậm chí là “cú sốc ba lần”. Ngoài dầu và khí đốt, các quốc gia vùng Vịnh còn là nhà sản xuất lớn phân bón – yếu tố quan trọng đối với chuỗi cung ứng lương thực. Khi vận chuyển qua eo Hormuz bị gián đoạn, giá phân bón tăng sẽ kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp leo thang, đe dọa an ninh lương thực tại nhiều quốc gia Đông Nam Á.

Trong bối cảnh đó, bài toán lớn nhất không chỉ là giá nhiên liệu tăng mà còn là khả năng duy trì hoạt động của các ngành sản xuất và chuỗi cung ứng. Với tham vọng tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới, đặc biệt tại các nền kinh tế như Việt Nam, cú sốc năng lượng hiện tại có thể trở thành phép thử khắc nghiệt đối với sức bền của toàn khu vực.

Nếu xung đột kéo dài và eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa, Đông Nam Á có nguy cơ đối mặt với một cuộc khủng hoảng đa tầng: năng lượng, sản xuất và lương thực cùng lúc. Và khi đó, những tác động hiện tại có thể chỉ mới là khởi đầu của một cơn bão kinh tế lớn hơn nhiều.