3 cú "siết" nguồn cung của thị trường phân bón

Tại báo cáo chuyên đề "Ngành hóa chất cơ bản và phân bón: Triển vọng và thách thức", Chứng khoán KAFI cho biết, thị trường ure toàn cầu đang chịu ba cú siết cung cùng lúc: Eo biển Hormuz gián đoạn làm đình trệ xuất khẩu từ Vùng Vịnh; Nga duy trì hạn ngạch xuất khẩu nitrogen đến hết quý II/2026 và Trung Quốc dừng xuất khẩu ure từ tháng 3/2026.

Đáng nói, cấu trúc nguồn cung phân bón toàn cầu có rủi ro địa chính trị phân bổ không đều giữa các loại: ure có nguồn cung phân tán hơn với Vùng Vịnh, Đông Âu và Trung Quốc cùng nắm giữ. Trong khi DAP và MAP phụ thuộc vào Trung Quốc ở mức 50-60%; còn MOP gần như nằm hoàn toàn trong tay Đông Âu và Nga.

Mặt khác, dữ liệu cho thấy, giá ure đang trong một đợt tăng mới đáng chú ý. Sau khi lao dốc từ đỉnh gần 900 USD năm 2022 xuống vùng 280 - 300 USD trong giai đoạn 2023-2024, giá đã bật tăng mạnh trở lại từ cuối năm 2025 và đang tiến về vùng 700 USD.

Nhóm phân tích đánh giá, các quốc gia chịu tác động từ sự kiện tại Iran có thể là cơ hội tiềm năng cho các khu vực xuất khẩu tại Đông Nam Á. Với Việt Nam, nhờ khả năng tự chủ nguồn cung ure, các doanh nghiệp sản xuất ure nội địa như Đạm Cà Mau hay Đạm Phú Mỹ có thể tận dụng cơ hội này để xâm nhập vào các thị trường lân cận như Thái Lan, Úc, Ấn Độ.

Khi giá đang tăng mạnh trở lại, nguồn cung thay thế không nhiều trong ngắn hạn, lợi thế địa lý và nguồn cung khí tự nhiên sẵn có của Việt Nam được Chứng khoán Kafi đánh giá là lợi thế cạnh tranh rất lớn trên thị trường phân ure.

Ngành phân bón Việt Nam đối diện thế nào?

Theo Chứng khoán Kafi, ngành phân bón Việt Nam đang đối mặt với nan đề về khả năng tự chủ: tự túc hoàn toàn về ure nhờ hệ thống "4 trụ cột"Đạm Phú Mỹ (HoSE: DPM), Đạm Cà Mau (HoSE: DCM), Đạm Hà Bắc (UPCoM: DHB) và Đạm Ninh Bình .

Mặc dù giá khí đầu vào của các doanh nghiệp như DCM đang tăng mạnh do chi phí khí tự nhiên được neo vào giá dầu Brent và HSFO Singapore. Nhưng đà tăng của giá ure thế giới do tình trạng khan hiếm đã nới rộng biên lợi nhuận, tạo nền tảng tài chính vững chắc để các nhà sản xuất Việt Nam gia tăng hiệu quả kinh doanh trong ngắn và trung hạn.

Đặc biệt, sự đứt gãy nghiêm trọng chuỗi cung ứng phân bón từ Trung Đông, tạo ra một khoảng trống thị trường khổng lồ tại các khu vực tiêu thụ lớn. Đây là thời điểm vàng để phân bón Việt Nam xâm nhập sâu hơn vào thị trường Úc, quốc gia vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn cung quốc tế.

Trong bối cảnh các đối thủ từ Nga và Trung Quốc vẫn đang vướng rào cản thương mại, Chứng khoán Kafi đánh giá các doanh nghiệp như Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau hoàn toàn đủ khả năng tận dụng lợi thế logistics và chi phí sản xuất tối ưu để chiếm lĩnh thị phần, biến những biến động địa chính trị thành đòn bẩy gia tăng lợi nhuận đột biến.

Doanh nghiệp phân bón kinh doanh ra sao trong quý I/2026?

Chia sẻ tại ĐHĐCĐ thường niên năm 2026, ban lãnh đạo doanh nghiệp hé mở, Đạm Phú Mỹ - nhà sản xuất phân bón lớn nhất Việt Nam ghi nhận doanh thu 5.706 tỷ đồng, đạt 150% kế hoạch quý; lợi nhuận trước thuế 515 tỷ đồng, tương đương 61% kế hoạch năm sau ba tháng đầu năm.

Trong khi đó, theo báo cáo tài chính quý I/2026 công bố, Đạm Cà Mau ghi nhận doanh thu thuần gần 5.286 tỷ đồng, tăng 55% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận gộp đạt 1.346 tỷ đồng, tăng 52% so với cùng kỳ, tương ứng biên lợi nhuận gộp gần 25%.

Năm 2026, Đạm Cà Mau đặt mục tiêu tổng doanh thu đạt 17.615 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 1.182 tỷ đồng. Như vậy, doanh nghiệp đã hoàn thành khoảng 30% kế hoạch doanh thu và 67% mục tiêu lợi nhuận sau thuế cả năm.

Từ ngày 1/7/2025, phân bón chính thức chịu thuế VAT 5%, cho phép doanh nghiệp sản xuất được khấu trừ thuế VAT đầu vào. Chứng khoán Kafi nhận định, cả Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau sẽ là những doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ luật thuế VAT - đây cũng sẽ là yếu tố hỗ trợ lợi nhuận dài hạn.

Nhóm phân tích ước tính việc khấu trừ thuế VAT này có thể giúp Đạm Cà Mau tiết kiệm hơn 500 tỷ đồng trong năm 2026. Tương tự Đạm Cà Mau, việc khấu trừ thuế VAT cũng sẽ hỗ trợ Đạm Phú Mỹ cải thiện đáng kể sức cạnh tranh so với phân bón nhập khẩu.

Còn với Đạm Hà Bắc, doanh nghiệp này ghi nhận doanh thu thuần quý I/2026 đạt 1.405 tỷ đồng, tăng 21% so với cùng kỳ năm trước, trong khi giá vốn chỉ tăng 3%, lên 1.039 tỷ đồng. Nhờ đó, lợi nhuận gộp tăng mạnh lên 366 tỷ đồng, gấp hơn 2,5 lần cùng kỳ; biên lợi nhuận gộp cải thiện rõ rệt từ 12,5% lên 26%.

Doanh thu tài chính đạt 5 tỷ đồng, tăng mạnh so với cùng kỳ, còn chi phí tài chính giảm 47% xuống 35 tỷ đồng. Doanh nghiệp đồng thời cắt giảm chi phí bán hàng 39%, còn 20 tỷ đồng, trong khi chi phí quản lý doanh nghiệp gần như đi ngang ở mức 34 tỷ đồng.

Kết quả, lợi nhuận trước thuế quý I đạt 284 tỷ đồng, tăng vọt 18 lần so với mức 16 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái. Lợi nhuận sau thuế đạt 227 tỷ đồng, gấp gần 15 lần, đồng thời ghi nhận mức cao nhất trong 9 quý gần đây.

Năm 2026, Đạm Hà Bắc đặt mục tiêu doanh thu 4.875 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 242 tỷ đồng. Với kết quả đạt được trong quý đầu năm, doanh nghiệp đã vượt kế hoạch lợi nhuận năm, tương ứng cao hơn khoảng 17%.

Dù ghi nhận lợi nhuận tích cực, công ty vẫn còn lỗ lũy kế 1.863 tỷ đồng. Tại thời điểm cuối quý I, tổng tài sản đạt gần 5.550 tỷ đồng, giảm hơn 4% so với đầu năm, trong đó chủ yếu là tài sản cố định 2.880 tỷ đồng, hàng tồn kho 519 tỷ đồng và tiền cùng các khoản tương đương tiền 580 tỷ đồng.