Giá vàng có thể được niêm yết dưới nhiều hình thức khác nhau, bởi kim loại quý này được giao dịch theo nhiều cách. Hai mức giá quan trọng nhất mà nhà đầu tư cần biết là giá vàng giao ngay và giá vàng kỳ hạn (Hợp đồng vàng kỳ hạn).

Giá vàng giao ngay

Giá vàng giao ngay là mức giá thị trường hiện tại tính trên mỗi ounce vàng vật chất, thường được gọi là vàng giao ngay. Các quỹ ETF vàng được bảo chứng bằng vàng vật chất thường bám sát mức giá này.

Tuy nhiên, giá giao ngay thấp hơn mức giá mà nhà đầu tư thực tế phải trả khi mua vàng miếng, vàng thỏi hoặc trang sức. Lý do là giá bán lẻ còn bao gồm một khoản chênh lệch gọi là phí bảo hiểm vàng, dùng để chi trả cho tinh luyện, marketing, chi phí vận hành của đại lý và lợi nhuận.

Nói cách khác, giá giao ngay giống như giá bán buôn, còn giá giao ngay cộng với phí bảo hiểm vàng chính là giá bán lẻ.

Hợp đồng vàng kỳ hạn

Vàng kỳ hạn là các hợp đồng yêu cầu thực hiện một giao dịch vàng ở mức giá cố định vào một thời điểm xác định trong tương lai. Những hợp đồng này được giao dịch trên các sở giao dịch, có tính thanh khoản cao hơn so với vàng vật chất.

Hợp đồng vàng kỳ hạn có thể được tất toán khi đến ngày đáo hạn hoặc trước đó, theo hai hình thức:

Thanh toán tiền mặt: bên mua hoặc bán nhận phần lãi hoặc lỗ bằng tiền.

Giao hàng vật chất: bên bán chuyển vàng vật chất cho bên mua theo mức giá đã thỏa thuận trong hợp đồng.

"Bàn tay vô hình" định đoạt giá vàng

Giá vàng giao ngay và giá vàng kỳ hạn đều được quyết định bởi cung - cầu. Những yếu tố tác động đến cung và cầu vàng bao gồm:

Các sự kiện địa chính trị: Vàng được coi là tài sản trú ẩn an toàn, có khả năng giữ giá – thậm chí tăng giá – khi thị trường cổ phiếu và các tài sản khác biến động mạnh hoặc suy giảm. Các sự kiện như xung đột quân sự hay tranh chấp thương mại thường làm gia tăng biến động trên thị trường chứng khoán, từ đó kích thích nhu cầu nắm giữ vàng.

Xu hướng mua vàng của các ngân hàng trung ương: Ngân hàng trung ương nắm giữ vàng để phòng ngừa lạm phát và hỗ trợ ổn định kinh tế. Không giống tiền pháp định, giá vàng không phụ thuộc vào một hệ thống ngân hàng có thể bị thao túng hoặc sụp đổ. Do mua bán với khối lượng rất lớn, các ngân hàng trung ương có ảnh hưởng đáng kể đến nguồn cung vàng toàn cầu.

Lạm phát: Nhiều nhà đầu tư coi vàng là công cụ phòng hộ hiệu quả trước lạm phát. Khi giá cả tăng, nhu cầu đối với vàng thường gia tăng, đẩy giá vàng đi lên.

Lãi suất: Khi lãi suất tăng, giá vàng thường giảm; khi lãi suất giảm, giá vàng có xu hướng tăng. Nguyên nhân một phần là do vàng không mang lại lãi suất. Trong môi trường lãi suất cao, tiền mặt và các tài sản thu nhập cố định trở nên hấp dẫn hơn vì có thể tạo ra lợi suất cao hơn.

Hoạt động khai thác: Sản lượng khai thác ảnh hưởng đến nguồn cung vàng toàn cầu, trong khi chi phí khai thác tác động trực tiếp đến giá vàng.

Giá vàng trong lịch sử

Trong lịch sử, giá vàng kỳ hạn biến động rất mạnh, đặc biệt khi điều chỉnh theo lạm phát. Một số giai đoạn đáng chú ý gồm:

- Từ tháng 4/1934 đến tháng 7/1970: Giá vàng giảm hơn 65% trong một chu kỳ suy giảm kéo dài.

- Từ tháng 7/1970 đến tháng 1/1980: Giá vàng tăng gần 850% trong một đợt tăng vọt.

- Từ tháng 1/1980 đến tháng 2/2001: Giá vàng lao dốc 82%.

- Từ tháng 2/2001 đến tháng 9/2025: Giá vàng tăng 591%.

Việc nắm giữ vàng đồng nghĩa với việc nhà đầu tư có thể phải đối mặt với những chu kỳ dài tăng - giảm dữ dội như vậy, vì thế việc phân bổ tỷ trọng vàng trong danh mục là vô cùng quan trọng.

Trong những năm vàng kém hấp dẫn, khoản đầu tư này có thể kéo giảm hiệu suất tổng thể của danh mục. Nếu điều đó khiến bạn không thoải mái, tỷ trọng vàng nên ở mức thấp. Ngược lại, nếu nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận các giai đoạn vàng kém hiệu quả để hưởng lợi nhiều hơn khi thị trường thuận lợi, bạn có thể phân bổ tỷ trọng cao hơn.

Biến động giá vàng hiện nay

Trong năm 2025, giá vàng kỳ hạn tăng hơn 65%, đánh dấu năm có hiệu suất mạnh nhất của kim loại quý này kể từ năm 1979.

Theo ông Thomas Winmill, Giám đốc danh mục đầu tư tại Midas Funds, đà tăng lịch sử bước sang năm 2026 được thúc đẩy bởi nhu cầu phòng hộ của nhà đầu tư trước nguy cơ “phản ứng tiêu cực của thị trường cổ phiếu và trái phiếu trước chu kỳ tin tức hiện nay”.

Những tiêu đề liên quan đến chính sách thuế quan đang thay đổi của Mỹ, cũng như sự can dự quân sự của Washington tại Venezuela, Iran, Greenland và ngay trong các thành phố nội địa, đang khiến giới đầu tư lo ngại.

Bên cạnh đó, nợ công gia tăng cũng làm xói mòn niềm tin vào đồng USD. Nếu xu hướng này tiếp diễn, các tài sản tài chính như cổ phiếu và trái phiếu sẽ chịu tác động tiêu cực, trong khi vàng hưởng lợi.

Dù những yếu tố thúc đẩy sức mạnh của vàng hiện nay mang tính đặc thù của thời đại, hiệu suất gần đây của kim loại quý này không phải là điều bất thường, theo ông Winmill.

“Giống như bất kỳ tài sản hữu hình nào, vàng có thể biến động cực kỳ mạnh,” ông Winmill nhận định và dẫn chứng: vàng từng tăng hơn 100% trong năm 1979 và gần 30% trong năm 1980, trước khi giảm khoảng 33% vào năm 1981.