Cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ, Israel cùng đòn đáp trả từ Iran đã làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, nơi lưu thông gần 20% nguồn cung dầu toàn cầu.

Bà Deepali Bhargava, Trưởng nhóm nghiên cứu khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan) nhận định, bất kỳ gián đoạn nào ở eo biển Hormuz sẽ hạn chế nguồn cung, có khả năng gây ra tình trạng thiếu hụt, làm chậm hoạt động kinh doanh và gây áp lực lên ngành sản xuất khắp châu Á.

Giá dầu tăng sẽ làm trầm trọng thêm cán cân thương mại và gia tăng áp lực lạm phát. Theo tính toán, chỉ cần giá dầu tăng 10% đã có thể làm giảm cán cân tài khoản vãng lai 40-60 điểm cơ bản. Nếu đà tăng giá tiếp tục kéo dài, mức thâm hụt sẽ ngày càng trở nên trầm trọng hơn.

Theo giới phân tích, Thái Lan, Hàn Quốc, Việt Nam và Philippines là những quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước cú sốc này.

Ngoài gánh chi phí khi giá dầu tăng, xuất khẩu của một số nền kinh tế châu Á cũng có thể chịu ảnh hưởng. Vài năm qua, nhiều nước đã chủ động đa dạng đầu ra cho hàng xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, và Trung Đông nổi lên như điểm đến thay thế triển vọng. Vì vậy, bất ổn tại khu vực này kéo dài có nguy cơ làm chậm lại đà tăng trưởng vừa mới bắt đầu.

Dự báo, với kinh tế toàn cầu, chuỗi cung ứng đứt gãy do đóng cửa eo biển Hormuz có thể khiến GDP giảm 0,6 điểm phần trăm trong nửa đầu năm so với kịch bản cơ sở. Còn lạm phát tăng hơn 1 điểm phần trăm.

Đối với Việt Nam, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, nếu căng thẳng leo thang và kéo dài, kinh tế Việt Nam có thể đối mặt ba kịch bản chính.

Ở kịch bản thứ nhất, “nhiễu nhưng kiểm soát được” (tác động nhẹ), xuất khẩu và sản xuất có thể chậm lại do đơn hàng biến động, chi phí vận tải và bảo hiểm gia tăng.

Tăng trưởng GDP vì thế có thể giảm nhẹ so với kế hoạch, trong khi lạm phát nhích lên do giá nhiên liệu và hàng nhập khẩu tăng. Tuy nhiên, nếu điều hành linh hoạt tỷ giá và giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, các rủi ro này vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Kịch bản thứ hai, “áp lực kép” (tác động trung bình) xảy ra khi căng thẳng kéo dài, chuỗi cung ứng bị gián đoạn và các thị trường lớn suy yếu.

Khi đó, xuất khẩu giảm rõ rệt, giải ngân đầu tư nước ngoài FDI chậm lại, du lịch và vận tải chịu ảnh hưởng. Tăng trưởng GDP suy giảm mạnh hơn trong khi lạm phát chịu áp lực chi phí đẩy từ xăng dầu, logistics và nguyên vật liệu.

Trong bối cảnh này, ưu tiên điều hành là giữ vững ổn định vĩ mô, chấp nhận mức tăng trưởng thấp hơn để không đánh đổi lạm phát và niềm tin thị trường.

Ở kịch bản thứ ba, “sốc từ bên ngoài” (tác động rất nặng) nếu giá năng lượng tăng mạnh, thương mại toàn cầu suy giảm sâu và rủi ro tài chính quốc tế gia tăng (lãi suất, tỷ giá, dòng vốn), Việt Nam có thể đồng thời đối mặt với tăng trưởng giảm sâu, lạm phát tăng cao, tỷ giá và lãi suất chịu áp lực lớn, thị trường tài chính biến động mạnh.

“Đây là tình huống cần ưu tiên phòng thủ, củng cố dự trữ, bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực và giữ kỷ luật ngân sách”, ông Long nêu rõ.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, trong mọi kịch bản, “mỏ neo” quan trọng nhất của Việt Nam vẫn là ổn định vĩ mô. Nếu điều hành tốt, kiểm soát được lạm phát kỳ vọng, giữ tỷ giá và lãi suất hợp lý, đồng thời hỗ trợ đúng và trúng các nhóm chịu tác động trực tiếp như logistics, năng lượng, doanh nghiệp xuất nhập khẩu thay vì kích cầu dàn trải. Từ đó, nền kinh tế sẽ có đủ dư địa để ứng phó hiệu quả với các cú sốc bên ngoài.

Cụ thể, ba trụ cột điều hành cần được phối hợp chặt chẽ. Thứ nhất, chính sách tiền tệ phải linh hoạt nhưng không chủ quan với rủi ro lạm phát, bảo đảm ổn định nền tảng kinh tế. Thứ hai, chính sách tài khóa cần chủ động để giảm thiểu tác động tiêu cực và kích cầu đúng địa chỉ, đúng đối tượng.

Thứ ba, trụ cột năng lượng phải được bảo đảm vững chắc, duy trì an ninh năng lượng và ổn định tỷ giá, qua đó hạn chế rủi ro phụ thuộc và củng cố sức chống chịu của nền kinh tế.

“Làm tốt 3 trụ cột này, Việt Nam sẽ bớt giảm sốc, giữ ổn định mà vẫn đạt mục tiêu tăng trưởng Quốc hội đề ra cho năm 2026", ông Long khuyến nghị.