Tại một con phố nhỏ ở trung tâm công nghệ Thâm Quyến, Roy Luo đứng cạnh cốp xe mở, nhanh chóng kiểm tra các lô chip nhớ NAND flash – linh kiện quan trọng cho điện thoại, máy tính và máy chủ. Anh chỉ có vài phút để quyết định giao dịch vì giá có thể thay đổi bất ngờ và hàng có thể bị người khác mua mất.

Không chần chừ lâu, Luo – một nhà buôn điện tử 30 tuổi – xem điện thoại, gật đầu và chuyển tiền ngay cho người bán. Ở Hoa Cường Bắc (Huaqiangbei), chợ điện tử lớn nhất thế giới, những giao dịch như vậy đang diễn ra liên tục từ tháng 9 năm ngoái khi tình trạng thiếu hụt chip nhớ toàn cầu khiến thị trường rơi vào vòng xoáy đầu cơ.

Luo cho biết lợi nhuận của anh đã tăng gấp nhiều lần so với năm trước. “Bây giờ người ta đang kiếm hàng triệu nhân dân tệ. Có người đã kiếm hơn 50 triệu nhân dân tệ (7,2 triệu USD)", anh nói.

Cơn sốt bắt nguồn từ nhu cầu bùng nổ của hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), vốn tiêu thụ lượng bộ nhớ lớn hơn nhiều so với máy tính truyền thống. Khi các hãng sản xuất dồn năng lực cho chip AI, nguồn cung cho điện thoại, laptop và thiết bị điện tử bị thu hẹp, khiến giá trên thị trường giao ngay biến động mạnh từng ngày.

Theo TrendForce, giá bộ nhớ đang tăng rất nhanh. DRAM – chip dùng để xử lý ứng dụng – có thể tăng 90%–95% theo quý, trong khi NAND flash – dùng để lưu trữ dữ liệu – có thể tăng 55% – 60%.

Tác động đã lan sang người tiêu dùng. Tháng 12/2025, Xiaomi ra mắt Xiaomi 17 Ultra, trong đó phiên bản 16GB RAM + 512GB có giá 7.499 nhân dân tệ, cao hơn khoảng 500 nhân dân tệ so với thế hệ trước. Chủ tịch Xiaomi Lu Weibing thừa nhận chi phí bộ nhớ tăng đang tạo áp lực trực tiếp lên giá bán. Vivo và OPPO cũng đã nâng giá các mẫu cao cấp.

Thị trường bộ nhớ toàn cầu hiện vẫn bị thống trị bởi Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology, trong khi các dự án mở rộng công suất mới cần nhiều năm để hoàn thành. Điều này khiến khoảng thiếu hụt khó sớm được giải quyết.

Trong bối cảnh đó, một số nhà phân tích cho rằng đây là cơ hội cho các hãng chip Trung Quốc mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, giới trong ngành nhận định giá khó quay lại mức ổn định cũ khi thị trường đang bị chi phối bởi khan hiếm và tốc độ giao dịch.

Luo bắt đầu theo dõi thị trường từ năm 2023. Khi giá chững lại, anh rời công việc tại Alibaba để chuyển sang giao dịch chip toàn thời gian. Đến tháng 4 năm 2025, tín hiệu tăng giá rõ rệt khiến nhiều trader tham gia hơn, thanh khoản tăng và lợi nhuận mở rộng.

Khác với nhà buôn truyền thống, Luo tích trữ hàng trước khi giá tăng và chỉ bán khi xu hướng đã hình thành. “Đợt này có nhiều người tham gia hơn, và tiền cũng lớn hơn”, anh nói.

Trên mạng xã hội Trung Quốc, cơn sốt chip lan nhanh. Một hashtag so sánh giá một thùng chip nhớ với một căn hộ ở Thượng Hải từng đứng đầu Weibo. Người dùng chia sẻ bảng giá thay đổi liên tục, nói rằng giá chíp tăng nhanh hơn cả vàng và chỉ chậm một ngày cũng có thể tốn thêm hàng nghìn nhân dân tệ.

Ở tầng phân phối, thị trường thay đổi từng ngày. Michael Li – phụ trách nguồn cung chip SK Hynix – cho biết giá nhiều dòng chip hiện được điều chỉnh gần như hàng ngày, và giao dịch thường yêu cầu thanh toán ngay lập tức. Chậm chuyển tiền có thể khiến đơn hàng bị hủy.

Do thiếu hàng tồn kho, các nhà phân phối thậm chí mua lại chip từ trader như Luo miễn là sản phẩm còn nguyên niêm phong, bất kể thời điểm sản xuất.

Tuy nhiên, không phải ai cũng hưởng lợi. Luo cho biết chi phí đầu tư tăng mạnh đang loại bỏ các doanh nghiệp nhỏ khỏi thị trường. Nhiều đơn vị thua lỗ trong năm 2024 và nửa đầu 2025 vẫn chưa phục hồi.

Ở đầu chuỗi, một phần chip giá trị cao được xuất khẩu sang thị trường nước ngoài, nơi sức mua lớn hơn. Điều này khiến dòng hàng trong nước chủ yếu luẩn quẩn giữa các trung gian thay vì đến nhà sản xuất cuối.

Trong mảng máy chủ AI, tác động còn rõ rệt hơn. Jerry – quản lý giải pháp phần cứng AI tại một công ty viễn thông Trung Quốc – cho biết giá một mô-đun bộ nhớ đã tăng từ hơn 1.000 nhân dân tệ lên hơn 6.000 nhân dân tệ chỉ trong vài tháng.

Ông nói việc “khóa giá trước” gần như không còn khả thi.

“Giữ chip bây giờ có thể lãi hơn cả vàng”, Jerry nói.

Nhiều dự án công nghệ lớn bị ảnh hưởng khi giá tăng khiến hợp đồng chuyển từ có lãi sang lỗ. Một số doanh nghiệp thậm chí chấp nhận phạt hợp đồng thay vì giao hàng lỗ.

Nguyên nhân chính là nhu cầu chip cho AI tăng mạnh, đặc biệt từ các hệ thống GPU và mô hình lớn. Theo Jerry, chỉ riêng Nvidia đã tiêu thụ lượng lớn bộ nhớ, trong khi Google và nhiều hãng khác cũng cạnh tranh nguồn cung.

Trong bối cảnh khan hiếm, các nhà sản xuất chip Trung Quốc như ChangXin Memory Technologies và Yangtze Memory Technologies đang có cơ hội mở rộng. Tuy nhiên, việc chuyển sang chip nội địa vẫn đi kèm rủi ro tương thích, dù người mua không còn nhiều lựa chọn.

Một số doanh nghiệp chuyển sang thuê hạ tầng tính toán hoặc thu hẹp dự án vì chi phí lưu trữ tăng quá cao. Theo giới trong ngành, khi AI trở thành hạ tầng cốt lõi, giá bộ nhớ có thể duy trì ở mức cao trong nhiều năm tới, giống như điện hay internet.